‘De oceaan beschermen werkt enkel als lokale vissers mee beslissen’

Melanie Brown vist al meer dan dertig jaar op zalm in Bristol Bay, Alaska. Ze is ook lid van de coördinatiecommissie van het Wereldforum van Vissersvolken en spreekt vanuit haar eigen ervaring over de zee.

‘Het is interessant’, zegt ze. ‘Waar ik vis in Bristol Bay, als je de rivier stroomopwaarts volgt, kom je uiteindelijk bij een netwerk van meren. Precies op het punt waar het meer de rivier ontmoet, ligt een nationaal park.’

Brown vist in de Naknek-rivier, waar al jaren een constante zalmtrek is. ‘En ik geloof echt dat dat komt door dat park.’

Ze legt uit hoe zalm verandert wanneer ze zoet water ingaan. ‘In de oceaan zijn ze glanzend en zilverkleurig. In zoet water worden ze rood. Ze zien er anders uit en ze smaken anders. Gedroogde zalm is belangrijk voor ons. Zo bewaren we ons voedsel.’

Speciale toestemming

Het Katmai National Park werd al in 1922 beschermd, lang voordat de 30x30-doelstelling van de Verenigde Naties (VN) in december 2022 werd ondertekend. Daarin neemt de wereld zich voor om 30% van het land en de zee als beschermd gebied af te bakenen tegen 2030.

Het park is bekend omdat er vaak beren te zien zijn die zalm vangen. Ook al is het dus beschermd gebied, inheemse bevolkingsgroepen mogen er wel nog steeds vissen als ze daar een speciale toestemming voor aanvragen.

Dat is de reden waarom de bescherming werkt, zegt Brown: omdat de inheemse visserij niet is vernietigd. Het is ook de reden waarom ze gemengde gevoelens heeft over sommige andere beschermde mariene gebieden.

‘Als een beschermd marien gebied mensen ervan weerhoudt om op traditionele wijze te vissen op plekken waar ze altijd al hebben gevist, is dat verkeerd’, zegt Brown. ‘Dat zou alleen mogen gebeuren als er echt sprake is van overbevissing.’

Overleg

Beslissingen zouden in overleg met de vissersgemeenschappen moeten worden genomen, gaat ze verder. ‘Je kunt niet zomaar een omheind gebied op een kaart tekenen en mensen vertellen dat ze daar niet meer mogen vissen. Je moet het samen met de regelgevende instanties en de vissers opzetten.’

Als dat op de juiste manier gebeurt, kunnen beschermde mariene gebieden een groot verschil maken, denkt ze. Zo wordt in het zuidoosten van Alaska een beschermd zeegebied gecreëerd om fabriekstrawlers tegen te houden.

‘Vissen met kleine boten is er nog steeds toegestaan. De grote industriële schepen worden geweerd, maar lokale vissers kunnen doorgaan.’

De les is simpel, zegt Brown: bescherming en visserij hoeven niet met elkaar in conflict te zijn als de gemeenschappen erbij betrokken zijn.

Gemeenschappen betrekken

Kumar Sahayaraju, marien onderzoeker bij Friends of Marine Life (FML) en zelf afkomstig uit een traditionele vissersgemeenschap in de Indiase deelstaat Kerala, is het daarmee eens. Mariene beschermde gebieden zijn alleen zinvol als ze worden vormgegeven door de mensen die met de zee leven, zegt hij.

‘Het zou goed zijn als beschermde gebieden in zee met de betrokkenheid van de gemeenschap zouden worden gecreëerd’, zegt hij. ‘Daarom wordt er internationaal aangedrongen op co-management - een bottom-up benadering.’

De riffen voor de kust van Trivandrum in Kerala vormen een onderwater-ecosysteem dat al generaties lang door vissersgemeenschappen wordt gebruikt. ‘Die riffen maakten deel uit van onze traditionele visgronden’, vertelt Sahayaraju. ‘Het was een soort gemeenschappelijk bezit.’

Maar grote gemotoriseerde boten en trawlers zijn die gebieden binnengedrongen. ‘Ze beschadigen de riffen en vangen alle vis.’

Net als Brown ziet Sahayaraju mariene beschermde gebieden (MPA's) als een veelbelovend instrument.

‘In een situatie zoals deze zou een MPA het beheer terug kunnen geven aan de traditionele vissers en zo destructieve visserijmethoden kunnen stoppen’, zegt hij. Bescherming alleen is niet genoeg. ‘Toegang, zeggenschap en beheer moeten bij de gemeenschap blijven. Dat is de enige manier waarop MPA's kunnen werken voor de mensen en voor de oceaan.’

Mondiale doelstelling, lokale realiteit

Nayana Udayashankar van de Dakshin Foundation, die werkt op het snijvlak van wetgeving, beleid en natuurbehoud, legt uit dat in India beschermde mariene gebieden wettelijk zijn ingesteld onder de Wildlife Protection Act van 1972. Ook toekomstige gebieden zullen die wet volgen, die in 2022 is geactualiseerd.

‘Die wet staat twee soorten maatregelen toe: gebiedsgerichte en soortgerichte bescherming’, zegt ze. MPA's zullen onder de gebiedsgerichte maatregelen vallen. Maar Udayashankar trekt de kernlogica achter de focus op MPA’s in twijfel.

‘Het fundamentele idee van MPA’s is vaak “no-take” en sluit mensen uit bepaalde ruimtes uit’, zegt ze. ‘Maar die aanpak werkt niet altijd voor het behoud van de zee.’

En gebiedsgerichte bescherming in de zee is niet vanzelfsprekend, zo blijkt ook. ‘Het leven in zee blijft niet binnen vaste grenzen. Vissen bewegen voortdurend. Je kunt niet zomaar een grens trekken of een deel van de oceaan afzetten en verwachten dat alles daarbinnen blijft.°

Zo hebben verschillende onderzoeken duidelijk het ecologische belang van zowel de Golf van Mannar als de aangrenzende Palk Bay aangetoond, legt ze uit. ‘Maar tegelijkertijd gaan de ecologisch schadelijke activiteiten net buiten deze MPA’s gewoon door.’