Fracking levert Argentinië dollars op, maar aardbevingen nemen gevaarlijk toe

Fracking is een techniek waarbij ondergronds gesteente wordt gebroken door water, zand en chemicaliën te injecteren, zodat de ingesloten fossiele brandstoffen vrijkomen.

Maar onder meer de provincie Neuquén, waar de grootste koolwaterstofreserves van het land zich bevinden, merkt dat sinds de start van de fracking-activiteiten in 2015, er een duidelijke toename is van aardactiviteit.

In januari onthulde een rapport van het onafhankelijke adviesbureau NCS Multistage dat dit jaar begon met een uitzonderlijk hoog aantal fracking-operaties in het gebied. Als die trend zich voortzet, zal Neuquén afsluiten met een recordaantal fracking-dagen.

De auteur van het rapport, Luciano Fucello, een hoogleraar petroleumtechniek aan het Technologisch Instituut van Buenos Aires, legt uit dat er een verband bestaat tussen de productie van koolwaterstof en de aardbevingen die gemeld zijn door inwoners van Sauzal Bonito en Añelo, beide in de provincie Neuquén.

‘Tijdens de covid-19-pandemie, toen de activiteiten stilvielen, stopten ook de aardbevingen’, zegt hij. ‘En toen de activiteiten weer opstartten, keerden ze terug.’

Samen met Plaza Huincul en Cutral Co vormen deze plekken een olieproducerend gebied dat, volgens gegevens van eind 2025, meer dan 570.000 vaten schalieolie en 64 miljoen kubieke meter schaliegas per dag hebben opgeleverd.

Maar de beide brandstoffen zijn onconventioneel, wat betekent dat ze op grote schaal met behulp van hydraulische fracturing (fracking) gewonnen moeten worden omdat ze zich in het brongesteente bevinden.

Honderden aardbevingen

Een wetswijziging maakte fracking sinds 2013 mogelijk in Vaca Muerta, een geologische formatie van 30.000 vierkante kilometer, gelegen in het Neuquén-bekken in het noorden van Patagonië, Argentinië. Het maakt dit gebied vandaag tot de belangrijkste inkomstenbron voor buitenlandse valuta voor het land, samen met graan.

Maar sinds fracking op grote schaal wordt toegepast, is het aantal geregistreerde aardbevingen in de gebieden rond de boorlocaties toegenomen – en dat op plekken waar de aarde voorheen normaal gesproken weinig activiteit vertoonde. De trillingen zijn bij momenten zo sterk dat ze al scheuren in gebouwen hebben veroorzaakt, waardoor veel huizen zelfs onbewoonbaar werden.

Het Observatorium voor Geïnduceerde Seismiciteit, opgericht door lokale experts, heeft al 442 trillingen op zijn website geregistreerd sinds eind 2018, toen de seismische activiteit sterk begon toe te nemen.

Javier Grosso, geograaf en een van de oprichters van het observatorium, vertelt dat het bijgewerkte huidige aantal zelfs meer dan 600 is.

Vorig jaar alleen al registreerde het observatorium 102 bevingen in Añelo, nabij Sauzal Bonito en Rincón de los Sauces. Dit is een recordaantal, dat Javier Grosso toeschrijft aan de toename van fracking. ‘De hele ondergrond begint een gevoeligheid te vertonen die er voorheen niet was’, zegt hij.

In een analyse in het tijdschrift Nature observeerden Grosso en collega's 'verticale verschuivingen' sinds 2017, en keken daarbij naar de perioden kort na intense industriële activiteit. Ze ontdekten onder meer een aardbeving met een magnitude van 4.9 – in maart 2019.

Het breken van gesteente ‘produceert een seismische golf die zich voortbeweegt door de ondergrond’, legde Grosso uit. ‘De beving is het gevolg van de injectie en de extractie van vloeistof, en de verplaatsing van tektonische platen die reageren op deze enorme druk.’

Wanneer de seismische golf bewoonde gebieden bereikt, voelen de bewoners geluiden en trillingen soms zo sterk dat meubels en apparaten omvallen en structurele schade kunnen veroorzaken.

Seismische monitoring

Het Argentijnse Instituut voor Petroleum en Gas, dat zowel publieke als private bedrijven in de sector vertegenwoordigt, heeft niet gereageerd op informatieverzoeken die voor dit artikel werden opgevraagd.

In een verklaring in januari aan BBC News stelde het instituut dat de enige manier om de oorsprong van de trillingen te bepalen, het vaststellen van een 'basislijn' is die de beweeglijkheid van het gehele bekken in kaart brengt – iets wat volgens het instituut nog steeds niet is gebeurd vanwege infrastructurele problemen.

Maar volgens Grosso heeft Vaca Muerta de meeste seismische meetapparatuur van heel Latijns-Amerika. Het Nationaal Instituut voor Seismische Preventie heeft negen seismografen en particuliere bedrijven hebben er minsterns 21, zegt hij.

‘Voor ons is het woord van de inwoners net zo waardevol als technische metingen’, gaat hij verder. ‘Inwoners die al zestig jaar in het gebied wonen, vertellen ons dat dit nog nooit eerder is gebeurd.’

Milieuproblemen

Milieuactivisten maken zich daarnaast ook zorgen over het waterverbruik van de fracking-industrie. Waar gaswinning uit een conventionele bron 6500 kubieke meter water nodig heeft, kan dat voor schaliegas tot wel 60.000 kubieke meter oplopen.

Een groot deel van dat water is niet terug te winnen, en als dat toch gebeurt, wordt het meestal opnieuw in verlaten putten geïnjecteerd.

Ook het zandverbruik is hoog. ‘Vorig jaar werd er vijf miljoen ton zand gebruikt voor fracking in Vaca Muerta’, weet Fucello. Dit jaar zal dat volgens hem oplopen tot zes miljoen ton. ‘Conventionele methoden voor winning verbruiken honderd keer minder.’

Fracking zadelt het milieu ten slotte ook op met grote hoeveelheden verontreinigd afval, waarschuwt Santiago Cané, een advocaat, verbonden aan de Inter-Amerikaanse Vereniging voor Milieubescherming, die is gespecialiseerd in de gevolgen van deze industrie.

In 2024 waarschuwde een analyse van het Nationaal Geografisch Instituut van Argentinië voor het ‘potentieel voor ernstige verontreiniging’ in het stroomgebied van de Negro-rivier, vanwege de grote aanwezigheid van boorgaten, vele in de buurt van waterbronnen, landbouwgebieden en steden.

Minder afhankelijk van VS

Hoewel geen enkel land in Latijns-Amerika fracking heeft verboden, staan ​​de Braziliaanse staten Paraná en Santa Catarina het niet toe, terwijl in Colombia zes wetsvoorstellen om het te verbieden door het Congres werden verworpen. 

In Mexico lijkt president Claudia Sheinbaum bereid om fracking te promoten om de afhankelijkheid van aardgas uit de Verenigde Staten te verminderen, een standpunt dat het debat over fracking in de regio nieuw leven heeft ingeblazen.

Dit artikel is eerder verschenen bij IPS-partner SciDev.