Klimaat doet meer soorten uitsterven in gematigde zones dan in de tropen

Stel je voor dat je vijftien jaar na je eerste bezoek terugkeert naar je favoriete wandelpad en ontdekt dat veel van de planten en dieren er verdwenen zijn. Die ‘lokale uitstervingen’ – ze komen mogelijk wel nog elders voor – zijn een van de duidelijkste tekenen dat de klimaatverandering ecosystemen al aan het veranderen is.

Onderzoekers van de Universiteit van Arizona hebben het fenomeen onderzocht bij meer dan vijfduizend planten- en diersoorten van over de hele wereld. Het onderzoek gaat uit van herhaalde onderzoeken op bijna veertigduizend locaties overal ter wereld, onder meer bij insecten, vissen en vogels, amfibiën en zoogdieren. Ook bijna drieduizend plantensoorten werden onderzocht.

Gematigde gebieden

Opvallend is dat in gematigde gebieden 49 procent van de soorten in hun warmste leefgebieden al lokaal is uitgestorven, terwijl dat in tropische gebieden maar 33 procent is.

‘Wetenschappers gingen er decennialang van uit dat soorten uit gematigde zones minder kwetsbaar waren voor klimaatverandering’, zegt evolutionair ecoloog Gopal Murali. ‘We waren verrast door onze resultaten, die aantonen dat dit niet het geval is.’

De resultaten waren consistent voor veel verschillende groepen organismen, waaronder insecten, gewervelden, planten en soorten die in zee en zoet water leven.

Om het onverwachte patroon te begrijpen, analyseerden de onderzoekers verschillende factoren, waaronder langetermijntrends in opwarming, veranderingen in neerslag, droogte en hittegolven. De onderzoekers vonden één belangrijke verklaring voor het patroon: gematigde gebieden warmen sneller op dan tropische gebieden.

Doodlopend

De waargenomen lokale uitstervingen betekenen niet noodzakelijkerwijs dat de hele soort is uitgestorven, maar ze laten wel zien dat de populaties de veranderende omgevingsomstandigheden niet kunnen overleven. Soortgelijke verliezen binnen het verspreidingsgebied van een soort kunnen leiden tot het uitsterven van de hele soort.

‘Mensen denken vaak dat een soort zich vanzelf naar koelere gebieden verplaatst naarmate het klimaat warmer wordt, maar we hebben vastgesteld dat meer dan 70 procent van de soorten dat niet doet’, zegt John Wiens, hoogleraar Evolutionaire Biologie aan de Universiteit van Arizona. ‘In wezen wordt het voortbestaan ​​van de meeste soorten bepaald door dergelijke lokale uitstervingen, en de vraag of de lokale populaties al dan niet ter plaatse kunnen overleven.’

Voor sommige soorten is het onmogelijk om naar een koeler leefgebied te trekken. Veel dieren kunnen snelwegen, steden of andere bebouwde gebieden niet oversteken, terwijl vissen en andere waterdieren vaak beperkt blijven tot specifieke meren en rivieren. In berggebieden kunnen soorten weliswaar hogerop trekken naarmate de temperaturen stijgen, maar dat kan ook een doodlopende straat zijn: ze bereiken simpelweg een punt waar ze niet meer kunnen overleven.

Nu al impact

De onderzoekers benadrukten dat de studie niet gebaseerd is op projecties van toekomstige effecten. Ze documenteert enkel de biologische veranderingen die zich vandaag al hebben voorgedaan.

‘Mensen denken vaak dat klimaatverandering iets is dat soorten in de toekomst zal beïnvloeden’, zegt Murali. ‘Maar zowel bij tropische als gematigde soorten zien we de effecten nu al. De patronen die we hebben gedocumenteerd, laten zien dat de biodiversiteit nu al verandert op manieren die we nog steeds proberen te begrijpen.’