Mazelen in opmars in Latijns-Amerika

Mazelen zijn bijzonder besmettelijk. Ze zijn te voorkomen met een vaccin, maar in veel Latijns-Amerikaanse landen is de vaccinatiegraad  te laag om de bevolking afdoende te beschermen. Daardoor kampt de regio dit jaar met het hoogste aantal bevestigde gevallen van de voorbije 22 jaar, waarschuwt de Pan American Health Organization (PAHO), de regionale tak van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Tussen januari en augustus van dit jaar alleen al zijn meer dan 51.000 gevallen gemeld, drie keer meer dan vorig jaar (15.152 gevallen), toen Latijns-Amerika de officiële status van ‘mazelenvrije regio’ verloor.

In een advies vorige maand sprak het PAHO over een ‘erg hoog’ risico op grotere uitbraken. De instelling drong er bij de landen in de regio op aan om sterker in te zetten op vaccinatie, opsporing van nieuwe besmettingen en een snelle respons bij uitbraken.

‘Deze ziekte laat geen ruimte voor zelfgenoegzaamheid’, zegt Daniel Salas, directeur van het speciale programma voor Immunisatie bij PAHO. ‘Elke uitbraak toont de lacunes in de immuniteit die dringend moeten worden aangepakt.’

WK-koorts

Vooral in Guatemala, Mexico, de Verenigde Staten en Peru is het aantal besmettingen bijzonder hoog. De landen zijn samen goed voor 95% van alle besmettingen die dit jaar al zijn geregistreerd in Noord- en Zuid-Amerika.

De VS hebben dit jaar al 39 nieuwe uitbraken gemeld, met in totaal 3.471 bevestigde gevallen tot midden september, blijkt uit cijfers van het Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC).

Volgens experten is de dalende vaccinatiegraad de belangrijkste reden voor de heropflakkering van de ziekte. Maar ook het WK voetbal heeft een rol gespeeld, omdat voor die gelegenheid veel mensen door de regio hebben gereisd.

‘Het lijkt erop dat de combinatie van die factoren de verspreiding van het virus in de hand heeft gewerkt, en heeft geleid tot de situatie waarin we ons nu bevinden’, zegt Bianca de Oliveira Cata Preta, hoogleraar Volksgezondheid aan de Federale Universiteit van Paraná in Brazilië.

Mazelen is de meest besmettelijke ziekte bij mensen. Elke besmette persoon kan twaalf tot achttien anderen besmetten.

‘De hoge mobiliteit als gevolg van internationaal reizen en massa-evenementen is een factor die de verspreiding van het virus binnen en tussen landen kan bevorderen’, zegt Cata Preta.

De PAHO houdt de situatie in de getroffen landen in de gaten en ondersteunt de overheden bij de versterking van de snelle opsporing van uitbraken en inspanningen om de lacunes in de vaccinatiegraad te dichten.

Vaccins

In bijna driekwart (73%) van alle besmettingen die dit jaar al zijn vastgesteld in de Amerika’s ging het om niet-gevaccineerde personen, blijkt uit het PAHO-rapport. En bij het overige deel van de patiënten was de vaccinatiestatus meestal niet gekend.

Het rapport wijst er op dat de vaccinatiegraad in de meeste gebieden in de Amerika’s lager is dan de 95% die nodig is om de bevolking te beschermen tegen uitbraken. Amper 85% van de bevolking in de regio heeft de vereiste twee doses van het MMR-vaccin (mazelen, bof en rodehond) gehad.

Er zijn verschillende mogelijke oorzaken voor die lage vaccinatiegraad, van moeilijke toegang tot gezondheidszorg tot een groeiend verzet tegen vaccins en een gebrek aan bewustzijn over de ernst van de ziekte.

‘Het is belangrijk dat we die redenen voor de lage vaccinatiegraad in elk land begrijpen om strategieën te kunnen ontwikkelen om die te verhogen’, zegt Cata Preta.

Mazelen worden doorgegeven via de lucht of in kleine druppels wanneer een besmet persoon ademt, hoest of niest. De ziekte kan hoge koorts, hoesten, loopneus, oogontsteking en uitslag veroorzaken. In sommige gevallen kan ze leiden tot long- of hersenontsteking, blindheid of zelfs de dood.

Groepsimmuniteit

‘Vaccinatie is de meest effectieve manier om de ziekte te stoppen en verdere besmettingen te vermijden’, zegt Renato Kfouri, pediater en vicevoorzitter van de Braziliaanse Vereniging voor Vaccinatie. ‘Internationale gezondheidsinstellingen raden aan om minstens 95% van de bevolking in te enten om besmetting te vermijden.’

Dat percentage is nodig om zogenaamde groepsimmuniteit te krijgen: een groot deel van de bevolking wordt dan immuun, waardoor het voor de ziekte moeilijk wordt om zich te verspreiden.

Het voorbeeld van Brazilië toont het belang van die hoge vaccinatiegraad, zegt Kfouri. Het land tekende dit jaar maar vijftien gevallen van de mazelen op, en die waren allemaal ingereisd vanuit het buitenland.

‘Mensen reizen en kunnen besmet terugkeren naar het land, maar het belangrijkste is dat die gevallen onder controle werden gebracht voordat ze een uitbraak konden veroorzaken.’

Een hoge vaccinatiegraad handhaven en inzetten op actieve, snelle opsporing van geïmporteerde gevallen is essentieel, voegt hij nog toe, vooral nu de epidemiologische situatie in de buurlanden verslechtert.

Dit stuk is oorspronkelijk verschenen bij IPS-partner SciDev.