Onze wegen, spoorlijnen en luchthavens zijn niet klaar voor toenemende klimaatextremen

Dat klimaatextremen steeds vaker voorkomen, is deze zomer al pijnlijk duidelijk geworden. In de komende decennia zal ook de impact daarvan steeds duidelijker worden op de Europese transportinfrastructuur: havens, wegen, rivieren en spoorwegen. Door de recente hittegolf bijvoorbeeld moesten Franse, Belgische, Nederlandse en Britse spoorwegen snoeien in de dienstverlening.

De impact op het transport heeft grote economische gevolgen, zegt de VUB-studie. Neem nu de droogte van 2018, waardoor de waterstanden van de Rijn op een historisch dieptepunt kwamen te liggen. De verstoringen in het binnenvaartverkeer kostten de Duitse economie naar schatting 2,4 miljard euro.

Ook de overstromingen in 2021, de herhaalde overstromingen in Griekenland in de afgelopen vier jaar en de gelijktijdige hittegolven en bosbranden in heel Europa in 2023, tonen aan dat klimaatextremen steeds vaker optreden als samengestelde gebeurtenissen. Naarmate de klimaatverandering de frequentie en intensiteit van afzonderlijke extremen doet toenemen, verhoogt dit ook de kans dat extreme gebeurtenissen gelijktijdig, kort op elkaar of op meerdere gebieden optreden.

Groeiende blootstelling

Bij het huidige klimaatbeleid zal die impact snel groeien, stelt de studie. Vooral hittegolven treffen alle manieren van transport. De blootstelling aan extreme hitte kan tot wel dertig keer toenemen. Droogte kan tegen 2050 meer dan de helft van de Europese binnenwateren treffen, met risico’s voor het vrachtvervoer langs belangrijke rivieren.

Tegen het einde van de eeuw zullen bosbranden tot 26 keer vaker voorkomen - terwijl de impact van rivieroverstromingen met een factor acht dreigt toe te nemen.

Het Middellandse Zeegebied komt uit de studie naar voren als een brandpunt voor meerdere gevaren, met de sterkste toename van zowel het aantal hittegolven als bosbranden. Tegen 2050 kan bijna een vijfde van alle transportnetwerken getroffen worden.

Economie en gezondheid

‘Het is belangrijk op te merken dat klimaateffecten niet beperkt zijn tot directe schade aan infrastructuur’, zegt hoofdauteur Cristina Deidda. ‘Vertragingen, routeafsluitingen en onderbrekingen in passagiers- en vrachtvervoer kunnen toeleveringsketens, economische activiteiten en de volksgezondheid treffen.’

Volgens Deidda is er dringend actie nodig om de transportsystemen van Europa voor te bereiden op een veranderend klimaat. ‘Een beter voorbereid en veerkrachtig Europa heeft transportnetwerken nodig die zijn aangepast aan klimaatextremen, om economisch en maatschappelijk te kunnen bloeien’, zegt ze. ‘Het ontwikkelen en investeren in veerkrachtige infrastructuur, het bijwerken van ontwerpnormen en het waarborgen van klimaatgerichte planning is essentieel om ervoor te zorgen dat Europa is voorbereid op huidige en toekomstige klimaatextremen.’

Uitstoot verminderen

Maar, zegt de studie: de impact valt vooral ook nog te temperen onder een ambitieuzer klimaatbeleid. Als de opwarming onder de 2 graden Celsius gehouden kan worden, is de blootstelling een pak lager. Halverwege deze eeuw al kunnen de gemiddelde stijgingen in blootstelling met 22 tot 30 procent worden verminderd in vergelijking met het uitstootscenario van het huidige beleid.

‘Onze resultaten tonen aan dat aanpassing alleen waarschijnlijk niet voldoende zal zijn’, zegt Wim Thiery, professor aan de VUB. ‘Het stopzetten van de uitstoot van broeikasgassen, met name die uit de verbranding van fossiele brandstoffen, zal de toekomstige blootstelling van de Europese transportinfrastructuur aan extreme gebeurtenissen aanzienlijk verminderen.’