The making of ‘Les MO*ts de Gand’

De Centrale en de Buren van de Abdij – het burgercollectief dat sinds 2007 de iconische Sint-Baafsabdij bezielt – organiseren al jaren het multiculturele muziekfestival Les Goûts de Gand in de Gentse wijk Macharius-Heirnis: een lokale bluesband in een buurtcafé, een Turks soefi-ensemble in de cafetaria van de moskee, een koor voor typisch Gentse liederen in een binnentuin of woonkamer, woestijnblues in het Coyendanspark of een quintet dat Noord-Afrikaanse muziek vermengt met jazz in de monumentale refter van de Sint-Baafsabdij, dat hoorde er allemaal bij…

Toen de organisatoren eind 2025 de voorbije editie evalueerden, kwam de vraag of het nu geen tijden zijn om in het kader van dat festival ook meer expliciet in te spelen op wat er gebeurt in de wereld. Iedereen rond de tafel dacht tegelijk aan de oorlogen, de genocides, de onzekerheden, de leugens en de verwarring van onze tijd.

Luc Baeckeland, de coördinator van De Centrale, zag dat wel zitten, want hij hoopte al jaren dat we meer in die richting zouden evolueren. Ik zat erbij en merkte op: ‘Misschien kan ik er MO* bij betrekken?’ Dat vond iedereen een goed idee en er werd meteen naar mij gekeken om het dan ook gestalte te geven. Dat kwam goed uit, want MO* had me verzocht om de komende tijd twee evenementen te organiseren. En kijk, op deze manier werd er me haast eentje in de schoot gegooid.

Terugblikkend op de keuze voor Les MO*ts de Gand licht Tom Van de Velde, bestuurder bij de Buren van de Abdij, die als volgt toe:

‘Met de Buren van de Abdij werken we in de eerste plaats dicht bij huis – het leven in onze buurt warmer en rijker maken – maar we kijken graag ook wat breder, zowel buiten onze landsgrenzen als naar de toekomst. Daarom was de kans om binnen het festival samen te werken met MO* een heel mooie kans. Les Goûts de Gand was altijd al muzikaal interessant, de gesprekken zijn een fantastische verrijking. De eerste reacties wijzen uit dat de buurt en onze vrienden en kennissen het ook appreciëren. Eigenlijk proberen we met Les MO*ts de Gand om de menselijkheid mee te helpen bewaren in een voorthollende wereld. Het is moeilijk om hiervoor de juiste woorden te vinden zonder dat het blasé klinkt, maar we willen gewoon ons best doen voor het grotere geheel.’

De man die nagenoeg meteen de term les MO*ts de Gand bedacht was Luk Baeckeland, jarenlang coördinator van De Centrale. Luc is sinds een maand met pensioen, maar hij licht graag toe waarom De Centrale er zijn schouders onder zet:

‘Van oudsher zet De Centrale in op de beleving van diversiteit als kracht. We doen dat hoofdzakelijk via muziek. Paradoxaal genoeg komt dat principe meer onder druk naarmate de diversiteit toeneemt. Reflectie over dit thema, lokaal en globaal, is daarom urgenter dan ooit. Het bruggetje van Les Goûts de Gand naar Les MO*ts de Gand was dan ook zó gelegd.’

Toen ik het idee voorlegde bij MO* was hoofdredactrice Marie Geukens er snel voor gewonnen: ‘MO* staat voor mondiaal en wil mensen van alle slag bereiken met verhalen die aantonen dat we met zijn allen op menselijk, economisch en politiek vlak wereldwijd verbonden zijn met elkaar. Op events zoals Les MO*ts de Gand komen we naar buiten om die inzichten te delen en niet alleen in gesprek te gaan met de mensen die deelnemen aan de debatten maar ook met diegenen die ernaar komen luisteren.’

UGent sluit aan

In die geest begon ik eraan. Een eerste gesprek moest naar mijn aanvoelen draaien rond de vraag: waarheen gaat het met onze wereld. ‘Quo vadis, mundo?’, zoals dat heet in het Latijn. Ik bedacht dat het goed zou zijn kenners van verschillende regio’s samen te brengen en te bespreken waar de dynamieken in die regio’s toe leiden.

Europakenner Hendrik Vos, sinologe en econome Dorien Emmers, Björn Soenens als kenner van de Verenigde Staten, Ria Laenen als Ruslandexperte en Mouctar Bah om de stem van Afrika binnen te brengen. Zij zullen toelichten hoe ‘hun regio’ naar de wereld kijkt en erin handelt. Daarna onderzoeken we tot welke wereld die diverse dynamieken leiden. Professor internationale politiek, Dries Lesage, werkte samen met zijn collega Goedele De Keersmaeker zeven jaar aan het boek Conflict en samenwerking, de internationale politiek van 1815 tot heden. Hem vragen we of de huidige wereldverhoudingen eerder naar conflict of samenwerking neigen.

Dries Lesage reageerde enthousiast. Ook over de andere ideeën die ik voor ogen had. Ik vroeg of de UGent, meer bepaald het Ghent Institute for International and European Studies (GIES), de gesprekkenreeks niet mee wilde organiseren. Het antwoord liet niet op zich wachten: de collega’s waren enthousiast over de opzet, liet Dries Lesage weten.

Hij licht toe waarom: ‘Elke tijd is uniek, maar vandaag gaan Europa en de wereld toch door een storm. Meervoudige crisissen over energie, klimaat, voedsel en democratie vallen samen. En dat terwijl we echt op een geopolitiek keerpunt staan. Daar zijn we met de vakgroep politieke wetenschappen aan de UGent dagelijks mee bezig. De wereldpolitiek wordt niet alleen door goede en slechte leiders gemaakt, maar door ons allemaal. Daarom werken we graag mee met Les MO*ts de Gand, om het brede publiek maximaal te betrekken.’

China, Gaza¸Gent en de zoektocht naar menselijkheid

Toen ik me afvroeg hoe we onze tijd in gesprekken konden laten aanwezig zijn, kwam ik onvermijdelijk bij China terecht, dat grote land dat zoveel in onze huidige tijd mee vormgeeft maar tegelijk zo onbekend blijft. Met professor Lesage deel ik de overtuiging dat we te weinig Chinese stemmen of stemmen met kennis over China horen. Toen hij voorstelde om Yves Leterme te interviewen, de voormalige premier van België die dezer dagen veel in China komt, leek me dat een kans om iemand te horen die het land meer van binnenuit meemaakt. MO* publiceert binnenkort mijn interview met hem, maar het gesprek sterkte mij in de overtuiging dat een apart Chinagesprek met sprekers die het land meer van binnenuit kennen waardevol zou zijn.

En dus ging ik aan de slag. Ik zocht sprekers die China al vele malen bezochten en/of Chinees spreken. Pascal Coppens is sinoloog en technoloog, werkte jarenlang in China en is auteur van meerdere Chinaboeken. Ching Lin Pang heeft Chinese roots, geeft Chinees aan de UAntwerpen en heeft als antropologe een brede kijk op culturele verschillen en samenwerking. Veerle De Vos is VRT-journaliste met veel ervaring in China, ze schreef meerdere boeken over het land. Bart Dessein is professor sinologie en werkt voor het Egmontinstituut over dat onderwerp. Sara Van Hoeymissen is sinologe, zag van dichtbij hoe China opereert in Afrika, en werkt nu voor de Koninklijke Militaire School. We hopen dat na het gesprek het publiek China beter leert kennen, en we onderzoeken hoe we als België en Europa het best met het land kunnen omgaan.

De genocide in Gaza en het autoritaire afglijden van Israël naar een Apartheidsstaat kunnen niet afwezig blijven op Les MO*ts, omdat ze de wereld bezighouden en mee vorm geven. Toen collega Pieter Stockmans enthousiast berichtte over zijn gesprek in het college van Tienen met holocaustoverlever Simon Gronowski en Gazaans vluchteling Abdelrahman Alserr, vroeg ik hem of hij beiden niet kon uitnodigen voor Les MO*ts. Pieter reageerde enthousiast.

Les MO*ts de Gand gaat door in Gent, en dus mag het hedendaagse Gent niet ontbreken in de gesprekken. Het nieuwe door migratie mee vormgegeven Gent zoals Tina De Gendt het beschrijft in haar onovertroffen boek De Poorten is daartoe de ideale entrée. Collega Samira Bendadi interviewde Tina al diepgaand, en dus lag het voor de hand om haar te vragen om het gesprek met Tina aan te gaan voor een groot publiek.

Als uitsmijter is er het gesprek tussen filosoof Johan Braeckman en publicist Dirk Verhofstadt. Daarin bevragen ze elkaar over hun gezamenlijke boek Op zoek naar menselijkheid. Het onderwerp lijkt meer dan ooit op zijn plaats in een tijd waarin oorlog oprukt, en meer en meer geautomatiseerd wordt, een tijd waarin AI claimt het menselijke denken te kunnen repliceren of zelfs overtreffen.

Les MO*ts de Gand werkt ook op een meer artistieke manier met het woord. En wat voor woorden! Els Dottermans leest voor uit Job van Joseph Roth, een van de aangrijpendste romans uit de Europese literatuurgeschiedenis. Het vertelt het verhaal van de joodse leraar Mendel Singer die voor armoede, discriminatie en vervolging uit Rusland vlucht naar het beloofde land Amerika, waar hem en zijn gezin verder onheil overkomt, waardoor hij alle hoop verliest. Tot er iets wonderlijk gebeurt… Vertaalster en Roth-kenner Els Snick praat de door Dottermans gelezen fragmenten aan elkaar. Jonas Malfliet (accordeon) en Shalan Alhamwy (viool) begeleiden met muziek uit de hele wereld.

De wonderlijke geschiedenis van de Sint-Baafsabdij en waarom Les MO*ts hier passen

Les MO*ts de Gand gaat de grote vragen van onze tijd niet uit de weg. Is er in Gent een betere plek om bij zulke onderwerpen stil te staan dan de refter van de Sint-Baafsabdij, die stil bleef staan terwijl rondom opstanden, godsdienstoorlogen, renaissances en revoluties plaatsvonden? De bouw begon omstreeks het jaar 1000 en in zijn raamopeningen aan de oostzijde herbergt het de oudste muurschilderijen van Vlaanderen.

We willen daar even bij stilstaan, alweer. Dit gebouw stond er al 200 jaar toen de bloedige Guldensporenslag plaatsvond. De refter maakte op 13 juni 1369 van dichtbij het ontstaan van de Lage Landen en van België mee, toen de Bourgondische vorst Filips de Stoute trouwde met Margaretha van Male in de abdijkerk die er toen wel nog stond (Bart Van Loo beschrijft dat uitgebreid in zijn laatste boek).

De refter bleef overeind toen Keizer Karel in 1540 de meeste andere abdijgebouwen liet afbreken in zijn onderdrukking van Gent, en bouwde zijn Spaans Kasteel rond de refter en de pandgang. Vervolgens gebruikten de Spaanse soldaten, die weinig geliefd waren in Gent, de oude refter als kerk. En later, toen de wijk die tijdens de Franse Revolutie kortstondig “égalité” heette en volliep met werkers die de Gentse industriële revolutie schraagden, dreigde een tweede keer de afbraak van de abdijrefter en de pandgang. In het stratenplan van de nieuwe wijk was geen plaats meer voor de abdij en pandgang … tot August Van Lokeren erop wees dat de refter en de pandgang zoveel ouder waren dan het Kasteel en behouden moesten blijven. Van Lokeren kon zijn collega-politici overtuigen, en de refter overleefde het weer. Halverwege de 19de eeuw werd beslist dat de site voortaan het museum voor Stenen Voorwerpen zou worden, het stenen geheugen van Gent als het ware.

Dat soort invulling van een museum verloor gaandeweg aan stoom en geleidelijk verdwenen de meest waardevolle stenen objecten. Een van de laatste was de grafzerk van Hubert Van Eyck, die enkele jaren geleden naar de Sint-Baafskathedraal werd gebracht. Behalve de monumentale grafzerken tegen de muren kwam de refter leeg te staan, wat nieuwe mogelijkheden schiep. Enter de Buren van de Abdij.

In 2003 besliste de stad Gent om de abdij te sluiten. Na enkele jaren begon de buurt deze oase van rust en groen in de stad danig te missen en stelden enkele buren voor dat zij als vrijwilligers de abdij zouden openhouden op zondagnamiddagen. Zo werden de Buren van de Abdij geboren. Omdat er zoveel mensen wilden meewerken, konden de Buren al spoedig meer doen dan de abdij openhouden op zondagnamiddagen. Vanaf 2010 werd de stad Gent zelf ook weer een meer actieve partner in de programmatie in de abdij

De Buren ontdekten dat de refter een wonderlijke akoestiek heeft voor veel soorten muziek, dat het een krachtige ruimte is die over de cultuursferen heen mensen kan raken als een echte belevingsruimte. In de abdijtuin gingen ze bijen kweken en ze begonnen boeken te schrijven, net zoals de monniken eeuwen geleden – onlangs hun zevende boek. In die sterke burgerdynamiek ontstond ook de energiecoöperatie Energent, die intussen 14 mensen tewerkstelt.

Het is daarom niet helemaal verwonderlijk dat benedictijn Benoit Standaert tijdens een bezoek opmerkte dat de Buren van de Abdij eigenlijk hedendaagse monniken zijn die het samen beleven en bezielen van deze ruimte op een eigentijdse manier invullen.

Nu gaan de Buren dus, samen met die andere partners, een nieuw avontuur aan: Les MO*ts de Gand.