Witte daken in de stad kunnen levens redden

Extreme hitte: het is een groeiend risico voor de volksgezondheid, zeker in verstedelijkte regio’s zoals België. Tijdens de hittegolf van juli 2019 — met de hoogste temperatuur ooit gemeten in het land — liepen de temperaturen vooral in de steden sterk op.

Maar, zegt een studie door de de KU Leuven, Sciensano en VITO: Belgische steden kunnen zich aanpassen aan dergelijke extreme weersomstandigheden.

Een van de onderzochte ingrepen is het gebruik van ‘koele daken’, die bewust lichter of meer reflecterend zijn gemaakt met coatings of specifieke materialen. In tegenstelling tot klassieke, donkere daken die zonnestraling absorberen en dus opwarmen, kaatsen koele daken een groot deel van die straling terug.

Daardoor slaan niet alleen de gebouwen zelf minder warmte op - ook de omliggende lucht blijft koeler. Als dergelijke koele daken op grote schaal worden toegepast — bijvoorbeeld over volledige wijken of steden — kan dat leiden tot temperatuurdalingen in de buitenlucht, vooral tijdens hete, wolkenloze zomerdagen.

‘Je kan het vergelijken met het verschil tussen een zwart of een wit T-shirt dragen in de zon’, zegt onderzoekster Fien Serras van KU Leuven. ‘Het witte T-shirt blijft duidelijk koeler. Hetzelfde principe geldt voor daken, maar dan met impact op de hele stad.’

Duidelijk effect

De onderzoekers hebben gesimuleerd hoe de hittegolf van 2019 zou zijn verlopen als Belgische steden over dergelijke daken hadden beschikt.

‘Uit de simulaties blijkt dat koele daken vooral de maximale dagtemperaturen verlagen’, zegt Serras. ‘Gemiddeld daalde de luchttemperatuur in stedelijke gebieden met iets meer dan 2 graden Celsius, met nog grotere effecten in dichtbebouwde stadscentra waar veel dakoppervlak aanwezig is.’

Naast koele daken onderzochten de wetenschappers ook het effect van meer groen in de stad. Dit vertaalt zich bijvoorbeeld in meer bomen, parken en onverharde zones. Extra groen in combinatie met de koele daken bleek vooral belangrijk om de nachtelijke temperaturen te verlagen, wat cruciaal is voor het herstel van het lichaam na warme dagen.

Gezondheidswinst

De onderzoekers koppelden hun temperatuurresultaten aan de sterftecijfers door hitte. In Brussel werden in juli 2019 minstens 47 overlijdens gelinkt aan de extreme hitte tijdens de vijfdaagse hittegolf. Een grootschalige toepassing van koele daken had een kwart van die overlijdens kunnen voorkomen, denken de onderzoekers.

Gecombineerde strategieën — koele daken én meer groen — leveren aanzienlijke gezondheidsvoordelen op, doordat ze zowel overdag als ’s nachts verkoeling bieden.

Stedelijk beleid

België behoort tot de meest verstedelijkte landen van Europa, en door de klimaatverandering zullen hittegolven in de toekomst frequenter en intenser worden. Het onderzoek biedt overheden wetenschappelijk onderbouwde en concreet toepasbare inzichten om steden weerbaarder te maken tegen extreme hitte, zeggen de onderzoekers.

‘De resultaten tonen aan dat relatief eenvoudige ingrepen aan bestaande gebouwen — zoals het verhogen van de reflectie van daken — een groot maatschappelijk rendement kunnen opleveren, zeker wanneer ze strategisch worden gecombineerd met groenbeleid’, besluit Inne Vanderkelen, klimaatwetenschapper aan de KU Leuven en het Koninklijk Metereologisch Instituut (KMI).