“‘‘De N-VA heeft maar al te goed de kracht van onderzoeksjournalistiek begrepen en wil er vanaf’’

Gisteren ontving MO* een groep studenten op de redactie. Een grote interesse in internationale relaties, internationaal recht, conflict en vredehandhaving verbond hen. Onvermijdelijk ging het ook over de aanval op de democratie als wereldwijd fenomeen.

Het duurde niet lang vooraleer er fijntjes op gewezen werd dat de uitholling van de democratie in België onder deze regering al een tijdje aan de gang is. Soms subtiel, soms flagrant. Elke dag kan je in de Vlaamse mainstreamkranten lezen over hoe dat gebeurt binnen intercommunales, onder druk van bepaalde bestuursleden, door het belachelijk maken, minimaliseren of botweg geld afnemen van organisaties die kritisch zijn voor, of niet akkoord gaan met, de marsorders van – in de meeste gevallen – N-VA-ministers.

Vandaag lezen we hoe Apache aan de beurt is. Na een succesvolle crowdfundingcampagne voor het Fellowship Georges Timmerman dat beginnende onderzoeksjournalisten wil opleiden, diende het onafhankelijk medium een subsidiedossier in bij de Nationale Loterij. Die kwam vorig jaar zelf op de proppen met een fonds voor de versterking van de democratie, en keurde de aanvraag van 40.000 euro dan ook goed. Het belang van kritische, onafhankelijke journalisten kan niet onderschat worden in deze tijden van fake news en sociale media trollen. Maar dat is buiten minister Jan Jambon (N-VA) gerekend. Die wou zijn handtekening niet onder het dossier zetten waardoor Apache dat geld aan zijn neus voorbij ziet gaan.

‘Een dergelijke politieke tussenkomst is ongezien: een ministeriële handtekening is louter een formaliteit. Het geld moest dienen om beginnende onderzoeksjournalisten op te leiden’, schrijft Tom Cochez op Apache.be. De voorbije vier jaar werden er 6649 dossiers goedgekeurd waarvan de minister er twee (2) tegen hield. Het dossier van Apache is daar een van.

Rechtse partijen hebben het doorgaans moeilijk met een open en eerlijk debat, en nog meer met het bijstellen van hun overtuigingen.

De motivering van de minister die de Nationale Loterij aan Apache bezorgde, luidt ‘dat de aanvraag in essentie neerkomt op de overname van een loonkost bij een concrete actor in de journalistiek, wat reeds door het Fonds Pascal Decroos wordt ondersteund.’

Die motivatie is problematisch om verschillende redenen.

Ten eerste interpreteert minister Jambon de aanvraag voor een betaalde opleiding als een voortgezette loonkost. De vraag die zijn kabinet zou gesteld hebben ter verheldering hierover aan Apache, is alvast nooit aangekomen op de redactie. Apache heeft dus op geen enkele manier kunnen communiceren met het kabinet Jambon. Dat hoeft niet te verbazen. Rechtse partijen hebben het doorgaans moeilijk met een open en eerlijk debat, en nog meer met het bijstellen van hun overtuigingen. ‘Ik ben verkozen, dus ik beslis’ is daarbij het devies. Wat verdacht veel lijkt op: ‘L’état, c’est moi’.

Ten tweede haalt het kabinet er het Fonds Pascal Decroos weer bij. Even in herinnering brengen dat Jambons partijgenote, de minister van Media Cieltje Van Achter, nog maar enkele maanden geleden 20% van het totale werkingsbudget van dat Fonds weghaalde als gevolg van de Vlaamse begrotingsopmaak. ‘Het fundamentele gebrek aan begrip voor onderzoeksjournalistiek’, zoals Ides de Bruyne het destijds omschreef, is nog zacht uitgedrukt. Er is geen gebrek aan begrip. De N-VA heeft maar al te goed de kracht van onderzoeksjournalistiek begrepen en wil er vanaf.

Vlaams minister-president Diependaele (N-VA) sneed eerder al 15% van de werkingsmiddelen van MO* weg. Toen we bij minister Cieltje Van Achter gingen aankloppen met een pleidooi om de onafhankelijke, kwalitatieve, kleine, maar zeer professionele journalistiek in Vlaanderen te steunen, verwees ze ons door naar … het Fonds Pascal Decroos.

Bij de VVJ, de Vlaamse Vereniging voor Journalisten, haalde mevrouw Van Achter 100.000 euro weg. Geld dat voor de VVJ Academy werd gebruikt, opnieuw een opleidingscentrum voor onafhankelijk denkende journalisten.

Hetzelfde geldt voor de website dewereldmorgen.be die een groot deel van haar subsidies zag verdwijnen, weliswaar door besparingen op het departement van Minister Caroline Gennez (Vooruit). De geest is dan ook uit de fles. De fysieke aanval op de progressieve uitgeverij EPO waar een mes in de deur werd geplant, een ruit ingegooid en een graffitiboodschap op de muur geplaatst: ‘Last Warning’, moet nog uitgeklaard worden. Wie doet dit en waarom?

Bewijzen voor de gestage ontmanteling van het progressieve middenveld in Vlaanderen stapelen zich haast dagelijks op. Het zijn stappen die mensen als Erdoğan, Poetin, Orban en Trump ook gezet hebben of nog zetten. Het middenveld is een essentieel onderdeel van elke vitale democratie. Het verdwijnen ervan effent de weg naar een illiberale democratie.

Dat moet ons allen aan het denken én handelen zetten.