Een “groene” fast-fashion waardeketen: utopie of optie?

Fast-fashion: ‘de trend die uit de mode moet’

Vlaamse Scriptieprijs

15 april 2026

Bij Primark een T-shirt voor 12 euro kopen of op Temu een jeans bestellen voor 15 euro: het is nog steeds mogelijk. Anna Sato onderzocht voor haar thesis of de huidige Europese regels wel volstaan om de fast-fashion waardeketen duurzamer en transparanter te maken.

De Vlaamse Scriptieprijs organiseert jaarlijks een wedstrijd voor studenten die een bachelorproef aan een vlaamse hogeschool schrijven of een masterproef aan een Vlaamse universiteit. MO* maakt een selectie van de genomineerde werken en stelt ze hier graag aan u voor.

Doe mee aan de Vlaamse Scriptieprijs en maak kans op prijzen tot 2.500 euro!
Alle info en inschrijven

Fast-fashionreuzen overspoelen de tekstielmarkt met spotgoedkope trends, razendsnel geproduceerd en onweerstaanbaar voor miljoenen consumenten. Maar achter die lage prijs schuilt een model dat de grenzen van onze planeet opzoekt. Steeds meer mensen maken zich zorgen over duurzaamheid, maar een bedrijf zoals Shein verdubbelde vorig jaar zijn winst tot ruim 2 miljard dollar.

Een paradox die de vraag oproept: doet de wetgever wel genoeg om deze sector in toom te houden? En net daarover gaat mijn thesis: ik onderzocht of de huidige Europese regels wel volstaan om de fast-fashion waardeketen duurzamer en transparanter te maken.

Van catwalk naar stortplaats

Door razendsnel trendy kleren tegen spotprijzen aan te bieden vormen deze kledingbedrijven het schoolvoorbeeld van fast-fashion. De term beschrijft een inherent niet-duurzaam bedrijfsmodel binnen de mode-industrie dat draait op de massaproductie van goedkope kleding die recente high-fashion trends op de catwalk imiteert.

Grote hoeveelheden niet-hernieuwbare grondstoffen worden aan de natuur onttrokken, snel verwerkt tot kleding, gemiddeld enkele keren gedragen alvorens ze op een stortplaats belanden of verbrand worden. Dit heeft tal van nefaste gevolgen op het milieu die op hun beurt een bedreiging vormen voor de toekomst van Europa en de wereld.

Tot voor kort was de kledingsector een van de minst gereguleerde sectoren en hadden grote spelers vrij spel. Om hier verandering in te brengen en fast-fashion uit de mode te halen, dwingt de EU nu in het kader van haar Europese Green Deal deze industrie met nieuwe regelgeving tot de grootste transformatie in dertig jaar.

Drie fases, drie criteria

De fast-fashion industrie brengt verschillende uitdagingen met zich mee: vooreerst leidt het gebruik van goedkope synthetische vezels tot grote afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en uitstoot van microplastics. Daarnaast worden consumenten regelmatig geconfronteerd met misleidende duurzaamheidsclaims op kledinglabels. Ten slotte ontbreken duidelijke garanties dat textiel effectief wordt hergebruikt of gerecycleerd in plaats van te eindigen op stortplaatsen.

Vanuit deze insteek besloot ik de fast-fashion waardeketen te analyseren in drie verschillende fases waarin deze pijnpunten zich situeren: de productiefase, de communicatiefase en de afdankfase. Voor elk van die schakels heb ik de (nieuwe) Europese regels onder de loep genomen, onderzocht ik waar ze tekortschieten en welke oplossingen denkbaar zijn. Hierbij heb ik ook een vergelijking gemaakt met de aanpak door Frankrijk, een koploper op het vlak van regelgeving over mode en duurzaamheid.

In mijn onderzoek toetste ik de regelgeving aan drie criteria: is ze duurzaam, duidelijk en eerlijk voor de consument? Meer specifiek ging ik dus na of de EU-regelgeving ervoor zorgt dat de consument uiteindelijk verzekerd kan zijn dat hij een kledingstuk heeft aangekocht dat gemaakt is van recycleerbare materialen, zonder greenwashing claims op de markt is gebracht en op het einde van zijn levensduur niet op een afvalberg belandt.

Het regelgevend kader binnen de drie fases van de fas-fashion waardekaten.

Waar het schoentje wringt

Hoewel er stappen in de goede richting zijn gezet – zoals wettelijke bepalingen die een circulaire textielindustrie ondersteunen en greenwashing tegengaan – toont mijn evaluatie aan dat er in elke fase nog tekortkomingen bestaan. Daardoor wordt het lineaire bedrijfsmodel te weinig uitgedaagd en de transitie naar een duurzamer model bemoeilijkt.

In de productiefase blijkt zo dat bedrijven nog maar weinig verplichtingen hebben om hun productieproces, en dus het productontwerp, te verduurzamen.

In de communicatiefase hangt veel af van de effectiviteit van de controle op de groene claims maar bestaat er geen centrale autoriteit op EU-niveau om het toezicht en de sancties te coördineren. Ook bestaan er momenteel vooral negatieve communicatieverplichtingen waarbij bepaalde claims verboden zijn, maar zijn er nog geen positieve verplichtingen om over duurzame productie te moeten communiceren.

Evenzeer kent de afdankfase nog geen transparant traceerbaarheidssysteem en kampt het met een gebrek aan juridische verplichtingen, waardoor afgedankte kledij nog onvoldoende wordt gerecycleerd.

Van mooie woorden naar echte daden

Op basis van mijn onderzoek kan ik enkele suggesties geven. Een eerste stap is de invoering van een consumentenbelasting op fast-fashion. Dit maakt kleding van lage kwaliteit duurder, maar kan gebruikt worden om duurzame of tweedehandsalternatieven betaalbaarder te maken. Zo ontstaat een prijsprikkel in plaats van een straf.

Daarnaast kunnen bestaande heffingen, zoals ecomodulatie, gekoppeld worden aan het aantal nieuwe items die bedrijven op de markt brengen. Dat maakt massaproductie duurder en stimuleert kwaliteit.

Bedrijven zouden ook verplicht moeten worden om positieve productinformatie te delen – over levensduur, herstel en recyclage – in plaats van enkel te verbieden wat niet mag. Een verhoogde inzet op digitale productpaspoorten is cruciaal om de levensduur van een kledingstuk te verduidelijken en de constante feedbackloop tussen de fases te vergemakkelijken.

Tot slot zijn Europese harmonisatie op het vlak van toezicht en controle op de naleving van de regelgeving van essentieel belang, net als financiële steun vanuit Europa aan kmo’s om te verhinderen dat ze uit de markt weggeconcurreerd worden door buitenlandse kledingreuzen.

grafiek met het regelgevend kader binnen de drie fases van de fast-fashion waardeketen

Aanbevelingen binnen de drie fases van de fast-fashion waardeketen

Een sector op een kruispunt

Kleding is geen ver-van-ons-bedshow, maar een belangrijk onderdeel van ons dagelijks leven: het houdt ons warm en maakt het mogelijk om onze persoonlijke stijl uit te drukken. Hoewel de mode-industrie een zeer grote ecologische impact heeft, schept dit ook mogelijkheden om een voorbeeldrol aan te nemen ten opzichte van andere sectoren. Ondanks stappen in de goede richting, staat de wetgever voor de blijvende uitdaging om de negatieve effecten op het milieu in te perken zonder innovatie en economische groei af te remmen.

Aangezien het onderwerp actueel is, valt in de nabije toekomst nog veel verandering te verwachten. De echte impact van de nieuwe regelgeving zal pas blijken wanneer ze wordt omgezet, toegepast en gecontroleerd. Toch is één ding duidelijk: fast-fashion uit de mode halen is geen utopie meer. De ambities zijn er, maar het vergt moedige keuzes. De vraag is niet langer of we moeten ingrijpen – maar hoe ver we durven gaan, zonder dat Europa zichzelf uit de markt prijst.

Auteur scriptie: Anna Sato
Universiteit of hogeschool: KU Leuven
Promotor: Evelyne Terryn

Lees deze scriptie in de Vlaamse Scriptiebank

Word proMO*

Vind je MO* waardevol? Word dan proMO* voor slechts 4,60 euro per maand en help ons dit journalistieke project mogelijk maken, zonder betaalmuur, voor iedereen. Als proMO* ontvang je het magazine in je brievenbus én geniet je van tal van andere voordelen.

Meer weten over proMO*lidmaatschap?

Je helpt ons groeien en zorgt ervoor dat we al onze verhalen gratis kunnen verspreiden. Je ontvangt vier keer per jaar MO*magazine én extra edities.

Je bent gratis welkom op onze evenementen en maakt kans op gratis tickets voor concerten, films, festivals en tentoonstellingen.

Je kan in dialoog gaan met onze journalisten via een aparte Facebookgroep.

Je ontvangt elke maand een exclusieve proMO*nieuwsbrief.

Je volgt de auteurs en onderwerpen die jou interesseren en kan de beste artikels voor later bewaren.