Reportage

Een omheind stukje Rusland in Zuid-Azië

Bangladesh treedt toe tot de nucleaire club, met hulp van Poetin

Een gezin wacht op een taxi aan het grote kruispunt tussen Little Russia en de kerncentrale van Rooppur. Het Bengaalse leger houdt een oogje in het zeil vanuit de groene uitkijktoren.

Robbe Vandegehuchte

17 augustus 2026

Russische ingenieurs timmeren naarstig aan de eerste kerncentrale van Bangladesh. De Rooppur Nuclear Power Plant moet vanaf deze maand stroom leveren. Maar de reusachtige koeltorens werpen ook een schaduw over het Aziatische land.

Tussen de Bengaalse akkers door, zo’n 160 kilometer van de hoofdstad Dhaka, fietst plots een Russisch koppeltje op mountainbikes. Een lokale rijstboer is het tafereel duidelijk gewend en werkt rustig verder.

We zijn in Rooppur. Hier bouwt Rosatom, het Russische staatsbedrijf voor kernenergie, de allereerste kerncentrale van Bangladesh. Wanneer de tweelingreactor – met een massieve capaciteit van 2,4 gigawatt – op volle kracht draait, moet hij elektriciteit leveren aan zo’n tien procent van de Bengaalse bevolking.

Om de duizenden Russische expats die daarbij betrokken zijn te huisvesten, werd Green City opgetrokken: een ommuurde enclave van twintig flatgebouwen, die allemaal achttien verdiepingen tellen. Net buiten de enclave lopen we binnen bij Bar Galaktika. Op de deur staat te lezen: ‘Only For Foreigner’.

Achter de toog van Bar Galaktika koop je voor 22 euro een fles vodka. Het is vier uur ’s middags en een tiental Russen is al stevig aangeschoten. In een hoek wordt een verjaardagsfeestje gevierd. Een keurige jongeman neuriet mee met de luide Russische rockmuziek.

‘Werk jij ook in de kerncentrale?’, vragen we. Zijn vriendin antwoordt trots: ‘Hij is een belangrijke ingenieur. Waren jullie al in Green City?’

Maxim en Anastasia Mirochnik verhuisden drie jaar geleden naar Bangladesh. Kort daarvoor waren ze getrouwd. Anastasia, een vertaalster, geeft haar man een vochtig doekje tegen het zweet. ‘Het is erg warm voor ons’, zegt ze. ‘Wij komen uit een koude regio. Laat ons de buitenlucht opzoeken, we zullen je onze compound tonen.’

De hoofdingang van de enclave is buiten gebruik en gebarricadeerd met metalen hekken. Op de muur zit scheermesdraad. Om de paar honderd meter ligt een bemande uitkijkpost van het Bengaalse leger. Maxim wijst ons naar een kleine zij-ingang. ‘Als witte mensen wandelen jullie er zo door’, knipoogt de ingenieur. De opmerking stelt weinig gerust.

Een soldaat kijkt inderdaad nauwelijks op wanneer we naar binnen lopen. Green City heeft iets weg van een gemoedelijk vakantiedorp met abnormale hoogbouw. De straten met Russische namen ogen verlaten. ‘Sommige mannen worden hier zo eenzaam dat ze sterven van de drank’, vertelt Anastasia. ‘Een vrouw aan je zijde lijkt bijna een statussymbool.’

Sinds de Russen in 2017 begonnen met de bouw van de kerncentrale, zijn al meer dan 25 werknemers gestorven. ‘Vaak zijn het jonge mannen die helemaal alleen overlijden’, zegt Anastasia. ‘Er worden nooit onderzoeken gevoerd. Ze sterven in hun slaap of door een val. Het is altijd Classified – Case closed.’

Maxim gooit het gesprek over een andere boeg. ‘Bangladesh is een vrij klein land, maar er wonen 175 miljoen mensen die afhankelijk zijn van geïmporteerde fossiele energie’, zegt hij. We hebben net voor het eerst uranium in de reactorkern geladen. Na de zomer moet de centrale stroom leveren aan het nationale net en loodsen we Bangladesh het nucleaire tijdperk binnen.’

Russische werknemers van de kerncentrale fietsen door Rooppur na het werk.

Nucleair afval

De kerncentrale van Rooppur werd gebouwd met Russische technologie, Russisch geld en Russisch uranium. Het land is vandaag de grootste exporteur van nucleaire technologie ter wereld.

‘Vroeger werkten hier zeker 13.000 Russische wetenschappers en technici’, zegt Maxim. ‘Tegenwoordig zijn het er nog zo’n 7000 omdat de kerncentrale bijna klaar is.’

De avond valt over Little Russia, zoals de verzameling straatjes met winkels en horeca net naast de ommuurde enclave wordt genoemd. Bengaalse militairen houden een wissel van de wacht. “We voelen ons hier veilig”, zegt Anastasia.

‘Maar weet je, het leven in Rooppur is niet zo eenvoudig als het eruitziet. Veel mannen worstelen met de taalbarrière, de afstand tot hun familie en de culturele verschillen. Op termijn zorgt dat voor stress. Hun verantwoordelijkheid in de kerncentrale is groot. Maar Russen praten niet over mentale gezondheid.’

In en rond Green City is een compleet cyrillisch habitat ontstaan. Er zijn shoppingcentra met Russische merkkleding en restaurants waar je borsjts kunt bestellen, de bekende rodebietensoep. Er zijn hotels, speelpleinen en scholen voor de kinderen. Bengaalse marktkramers spreken ondertussen een aardig mondje Russisch.

De band tussen Bangladesh en Rusland gaat een halve eeuw terug. ‘Begin jaren 70, kort na de oorlog met Pakistan, was de Sovjet-Unie een van de eerste landen die de onafhankelijkheid van Bangladesh erkende’, zegt Tahmid Rejwan, professor Overheidsbeleid aan de Onafhankelijke Universiteit van Bangladesh (IUB). ‘Onze politici proberen al sinds de tijd van Brezhnev (leider van de Sovjet-Unie tussen 1964 en 1982, red.) om die reactor te bouwen. Na veel vertragingen worden we eindelijk een ontwikkelingsland met kernenergie.’

Hoewel in Rooppur een van de modernste reactoren ter wereld werd geïnstalleerd, ziet Rejwan ook enkele pijnpunten. ‘We hebben een gigantische financiële kater’, zegt hij. ‘We moeten miljarden terugbetalen aan de Russen, plus intesten. Toekomstige regeringen zullen daardoor moeten besparen. En dan is er nog de vraag wat er met het nucleaire afval zal gebeuren. Daarover bestaat nog altijd geen duidelijkheid.’

Volgens de Bangladesh Atomic Energy Commission valt het allemaal mee. ‘De kerncentrale heeft 24.000 banen gecreëerd’, beweert Saikat Ahmed, een commissielid. ‘Meer dan duizend Bengaalse wetenschappers zijn al door Rusland opgeleid. Onze levensstandaard is gestegen.’

De oude hoofdingang van Green City. Door het bladerdek heen zie je een gebarricadeerde poort met metalen hekken. Langsheen de straat liggen alle winkels die deel uitmaken van Little Russia.

Barbecue

Van die betere levensomstandigheden valt weinig te merken zodra je de Russische wijk achter je laat. Op een open veldje verderop, onder de hoogspanningsmasten, doen enkele boeren een kattenwasje. Veel roebels hebben zij duidelijk nog niet gezien.

‘De kerncentrale ligt pal aan de oevers van de Padma’, zeggen ze. ‘Dat is de belangrijkste rivier van het land. Als die rivier besmet raakt met radioactief afval, lopen alle akkers in onze dichtbevolkte delta gevaar.’

‘Ze zijn hier zeker welkom, hoor, die Russen’, verzekert Rahman Saifur ons. Hij is eigenaar van bakkerij Pushkin, genoemd naar de beroemde Russische schrijver. ‘De kerncentrale is goed voor onze lokale gezondheidszorg. Ook de wegen zijn verbeterd. Bengalen hebben respect voor Poetin. Trump daarentegen haten ze.’

Toch maakt Saifur zich zorgen. Als er de komende jaren steeds minder Russen in Rooppur wonen, vreest hij dat de handel in elkaar zal stuiken.

We lopen langs een honderden meter lange buis die slib uit het water van de Padma filtert. ‘Koelwater voor de reactor’, merkt een Rus met een heuptasje op. Hij stelt zich voor als Sasha Yevgenyev, ‘arbeider’, en loopt met ons mee richting de enclave.

Arbeider Sasha Yevgenyev begroet ons bij de barbecue. Op de achtergrond zie je een uitkijkpost van het Bengaalse leger.

Onderweg staan mannen in overalls en met veiligheidshelmen fruit te kopen bij lokale marktkramers. Even verderop springen Bengaalse kinderen van een half gezonken schip.

‘Eigenlijk hadden we al een paar jaar klaar moeten zijn met de werkzaamheden’, zegt Yevgenyev, die zwaar verbrand is in de nek. ‘De oorlog in Oekraïne gooide roet in het eten en zorgde voor vertragingen. Er doen ook geruchten de ronde dat de Oekraïense geheime dienst op de luchthaven van Dhaka een lading van twintig ton heeft gesaboteerd. Het zou om materiaal voor de kerncentrale zijn gegaan.’

In een uithoek van de enclave liggen de sportterreinen. Gespierde mannen brengen er de hele vooravond door in de buitengym of op het tennisveld. Naast de sportvelden wordt volop gebarbecued en gedronken.

‘Als we heimwee hebben, kunnen we altijd hier terecht’, lacht Yevgenyev. Hij neemt een flinke slok bier en lacht enorm luid met de man die bij de barbecue is komen staan. ‘Na een dag hard werken, kan je hier ontspannen. Je hebt rond Rooppur toch zo’n beetje dat gevoel dat je in een havenstad bent, niet? Het is precies Sint-Petersburg in de jaren 90, maar het eten is beter.’

Olesya Moskvina, nog een vertaalster, vertelt dat haar familie en vrienden haar keuze voor Bangladesh maar moeilijk begrijpen. Maar spijt heeft ze niet. ‘Wij zijn gelukzoekers. Ik kan me niet voorstellen dat ik weer vertrek. De natuur is fantastisch, de mensen zijn vriendelijk. Onze kinderen zijn blij.’

De Russen hebben ondertussen duizenden lokale wetenschappers en techniekers opgeleid. Binnenkort moeten die grotendeels zelf hun boontjes doppen. ‘Met simulatoren hebben we hen klaargestoomd om de centrale veilig te houden’, zegt Moskvina. ‘De Bengalen weten dat wij het beste met hen voorhebben. Iedereen wordt hier beter van.’

Een Russische man traint met gewichten in de buitengym van Green City.

Gen Z

Toch is niet iedereen daarvan overtuigd. Al vroeg in de ochtend rijden zwarte busjes vol fysici richting de kerncentrale. Er is haast bij. In augustus komt premier Tarique Rahman de inauguratie verzorgen. Intussen voert een team van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) volop inspecties uit.

‘Zelfs als alle tests goed verlopen, blijft Rooppur een slecht avontuur’, vindt Emran Hossein, een lokale onderzoeksjournalist die gespecialiseerd is in energie. ‘We produceren nu al meer elektriciteit dan er vraag naar is. De bevolking heeft vooral nood aan olie en gas. Vandaag staan er meer elektriciteitscentrales stil dan er draaien.’ Volgens Hossein zal de kerncentrale het probleem van overproductie alleen maar vergroten.

Professor Rejwan van de IUB maakt zich daar minder zorgen over. ‘Ons belangrijkste doel is om minder afhankelijk te worden van India’, zegt hij. ‘De Indiase multinational Adani heeft een dominante positie in onze energiesector. India verkoopt ons dure elektriciteit die met steenkool wordt opgewekt. Dat moet stoppen.’

Rond de kerncentrale hangt niet alleen een wolkenloze witte lucht, maar ook een sfeertje van corruptie. Hoeveel geld precies zou zijn verduisterd, is onduidelijk. Voorzichtige schattingen spreken over tientallen miljoenen dollars. Onafhankelijke onderzoeken zijn er niet gevoerd. Oud-premier Sheikh Hasina (Awami League), die het land ontvluchtte na de dodelijke Gen Z-protesten van 2024, is een van de spilfiguren in het dossier.

Wat wel vaststaat, is dat vergelijkbare Russische kerncentrales elders, onder meer in India, aanzienlijk goedkoper werden gebouwd. Rooppur kostte 12,6 miljard dollar, terwijl in India een vergelijkbare centrale voor minder dan 10 miljard dollar werd gebouwd.

‘Er is veel geld verdwenen’, zegt Rejwan. ‘De bouwkosten zijn zwaar opgeblazen. Dit is het duurste nucleaire project dat Rusland ooit heeft uitgevoerd.’

Emran Hossein benadrukt dat corruptie niet is bewezen. ‘Maar er zijn wel wijdverbreide onregelmatigheden’, zegt de energiespecialist. ‘Voor de lakens van een bed in Green City werd soms 500 dollar gefactureerd. Niemand zegt het hardop, maar de mensen hebben de indruk dat de kerncentrale politici en buitenlandse lobbyisten enorm rijk heeft gemaakt.’

Enkele lokale boeren wassen zich onder de pylonen in een veld. Als er nucleair afval in de rivier zou lekken, is dat een ramp voor de akkers, zeggen ze.

Ambassade

Terug in hoofdstad Dhaka zien we tientallen Bengalen in de rij voor de Russische ambassade. Een van hen is Fuad Al Hasan. ‘Mijn familie woont in Rusland’, vertelt hij. ‘Ik wil zo snel mogelijk terug naar hen.’

Na vier jaar oorlog kampt Rusland met een nijpend tekort aan manschappen. Elk jaar verhoogt Poetin het aantal werkvergunningen voor Bengalen. Vorig jaar waren dat er bijna 10.000, drie keer zoveel als een jaar eerder. Dit jaar moet Rusland wereldwijd op zoek naar 280.000 arbeidskrachten.

‘Maar sommigen belanden uiteindelijk tegen hun wil als kanonnenvoer aan het front in Oekraïne’, vertrouwt Al Hassan ons toe. ‘Soms zie je hier wanhopige vrouwen en moeders in de rij staan. Ze hopen informatie te krijgen over hun vermiste zoon of echtgenoot, die in het Russische leger is beland. De Russen bouwen hier dus niet alleen, ze rekruteren ook.’

Mensenrechtenorganisaties Fortify Rights en Truth Hounds omschrijven het fenomeen als een ‘traffickingpijplijn’, waarbij Bengaalse burgers worden geronseld voor de Russische strijdkrachten. Diplomaten proberen hen weer vrij te krijgen, maar zonder succes. Officieel zijn al 34 Bengalen gesneuveld in Oekraïne. Het werkelijke aantal ligt wellicht aanzienlijk hoger.

Al Hassan zucht. Hij was net aan het bellen met zijn vrouw in Rusland toen de batterij van zijn telefoon het begaf. ‘De Bengaalse belofte van overvloedige energie is nog lang niet ingelost’, lacht hij.