De Colombiaans-Venezolaanse grens is rumoerig, maar geeft weinig prijs

Van de spanning op de ochtend van 3 januari, de dat dat Maduro werd ontvoerd naar de VS, valt hier aan de grens weinig meer te merken. De blokkade, opgetrokken uit olievaten geschilderd in de Venezolaanse driekleur, is opgeruimd. De vluchtelingen die de Colombiaanse president Petro verwachtte, zijn niet gekomen. Zelfs de twee tanks van het Colombiaanse leger, prominent aan de grens op de ochtend van 3 januari, staan vandaag op een veldje buiten het zicht geparkeerd.

Een week later gaat het leven in Paraguachón verder, op het ritme van de vallenato-muziek die hier uit elke box schalt. Dat met accordeons getooide ritme voelt aan alsof er een driebenig paard voorbijdendert. Het wringt en het botst, tot het wonderwel klikt.

La Guajira, dit door Colombia en Venezuela gedeelde schiereiland, is de bakermat van de vallenato, het cadeau van La Guajira aan de wereld. Úren mag je rondrijden, aan weerszijden van de grens: dit hoekige, tegendraadse ritme domineert de straat.

Zo de muziek, zo het land. La Guajira heeft de reputatie een rovershol en smokkelnest te zijn, waar mensen eigengereid zijn en een afkeer hebben van autoriteit. De lokale economie draait al eeuwenlang op handel aan weerszijden van zowel grens als wet. Surfend op de golven van vraag en aanbod vinden Venezolaanse benzine dan wel Colombiaanse cocaïne, whisky, wapens, kleren en voedsel hier gretig aftrek. Politici bijten er hun tanden op stuk. Belasting innen wordt hier onmogelijk geacht.

Rijdend op de geasfalteerde hoofdbaan tussen Riohacha en Paraguachón, met het tolstation in zicht, duikt de taxichauffeur plots een zandweg in. Plots rijden we tussen de cactussen, planten met dikke stekels grijpen rond de auto.

In het midden van de stofweg hangt een ketting over de weg. Ernaast: een inheemse man met een stapel biljetten in de hand. Met een hoog opgetrokken sjaal beschermt hij zijn gezicht tegen de brandende zon. Voor wie betaalt, gaat de ketting naar beneden. Met een ingenieus katrolsysteem laat de inheemse man de ketting zakken.

Het kost een vierde van de officiële tol. ‘Vicioso!’, roept de taxichauffeur dan door het raam, naar de geïmproviseerde ambtenaar. ‘Geef mijn fles terug’, roept de 'slechte mens' terug. Maar de taxichauffeur hoort het al niet meer. De woorden verdrinken in de vallenato die op volle kracht uit de boxen dreunt. Uitdrukkingsloos stuift hij de zandweg af, de hoofdbaan op.

Waar niemand de ketting bedient

Waar de staat afwezig is, leveren inwoners in op veiligheid en stabiliteit. Extreem banditisme teistert de Venezolaanse deelstaat Zulia al decennialang.

En ook hier, in Colombia, maken gewapende groepen de dienst uit. Verschillende graffititags in Maicao, het laatste stadje voor de grens, refereren aan het ACSN. Die paramilitaire bende opereert vooral in de Sierra Nevada, het enorme kustgebergte dat als een badstop voor de ingang van het schiereiland ligt. Sinds enkele jaren hebben ze de dienst overgenomen van de FARC- en ELN-guerrilla’s, die daarvoor de plak zwaaiden.

Wat er in de nacht van 2 op 3 januari gebeurde, 700 kilometer van hier, sloeg desondanks in als een bom. Want dat de staat hier niet aan dienstverlening doet, wil niet zeggen dat het regime-Maduro hier geen sporen nalaat.

Het economische wanbeleid zorgde voor inflatie, gebrek en honger. Het veiligheidsbeleid leverde volledige gevangenissen uit aan misdaadbendes, die uitzwermden over de hele regio. Chaos, vluchtelingen en ellende volgden en stopten niet aan deze grens.

Alles bij het oude

De hoop die nog in de lucht hing op 3 januari is vandaag verdwenen. Trump schijnt vrede te nemen met Delcy Rodriguez aan de macht. De oppositie onder leiding van Maria Corina Machado werd vakkundig in de berm gereden.

Delcy’s kabinet vult zich stilaan, en niet met vernieuwers. Cruciaal: de steunpilaren van het Maduro-regime, Diosdado Cabello (minister van Binnenlandse Zaken, Justitie en Vrede) en Vladimir Padrino López (minister van Defensie), zitten op exact dezelfde stoel als eind 2025.

‘Ik heb gehoord dat de grenswachters telefoons controleren. Als ze bewijs vinden dat je tegen Maduro bent, pakken ze je op’.

Net die feiten haalt ook Yolanda, een vrouw die ik aanspreek op straat, aan. ‘We waren verrast op 3 januari. Dat zoiets kon gebeuren, hadden we nooit verwacht. Maar wat is er vandaag nu eigenlijk anders? Ik zal het je zeggen: er is niets veranderd’, zegt de vrouw, die met haar dochtertje terugreist naar de regio rond Puerto Cabello. Schrik heeft ze niet. ‘Op het platteland, waar wij wonen, is alles rustig’, zegt ze, terwijl ze haar valiezen in een auto duwt.

Andere Venezolanen die richting grens met het moederland trekken, zijn er minder gerust op. ‘Ik heb gehoord dat de grenswachters telefoons controleren. Als ze bewijs vinden dat je tegen Maduro bent, pakken ze je op’, klinkt het bij twee broers, die voorlopig nog wat staan te keuvelen op veilig, Colombiaans grondgebied. Geen van de broers wil met hun naam op de voorgrond treden.

Vooraleer ze op zichzelf terugplooien, klinkt het nog: ‘En jij kan het helemaal schudden. Journalisten komen er niet in’, wijzend op een notitieboekje. De halve wereldpers mag dan present tekenen op één grensovergang meer naar het zuiden, vlakbij Cúcuta, geen van hen trekt Venezolaans grondgebied in. De paar Colombiaanse journalisten die de kust veilig achten en het toch proberen, worden opgepakt.