Lock-ons als vreedzaam protest gaan over kwetsbaarheid én standvastigheid

Activisten gooien lichaam in de strijd voor een eerlijke, rechtvaardige en duurzame wereld

© Pay Numrich via Wij Stoppen Steenkool

Van de Women’s Marches tot de bezetting van het Maagdenhuis: vreedzaam protesteren lijkt terug van weggeweest. De tegencultuur van de jaren zestig produceerde legendarische vreedzame protestmethodes zoals Yoko Ono en John Lennons bed-in. En sit-ins, teach-ins en die-ins. Naast het politieke activisme zelf maken ook de methodes een comeback. Tijd voor een kijkje in de wereld van vreedzaam activisme.

Kwetsbare lichamen als sabotagemiddel

Wetenschappelijk onderzoek en rechterlijke uitspraken geven activisten de moed om te strijden voor hun idealen op ludieke en vreedzame wijze. Bij een lock-on gebruiken mensen hun lichaam op een passieve en kwetsbare manier om hun woorden kracht bij te zetten.

Zowel het proces van jezelf ergens aan vastmaken als de middelen die activisten gebruiken om zichzelf ergens aan vast te maken, vallen onder de term lock-on. Een lock-on kan zoiets simpels zijn als een fietsslot of een tube superlijm, maar vaak worden er ingewikkeldere constructies gemaakt van bijvoorbeeld staal, kippengaas en teer.

De ene actiegroep gebruikt lock-ontechnieken als sabotagemiddel, terwijl een andere het meer om de symboliek doet. Afhankelijk van de actieplek kan een lock-on ook een strategische blokkade vormen. Er is geen goed of fout. Al met al is het dus een erg breed begrip, bevestigt lock-onexpert René* (34).

‘Een gewoon fietsslot is niet altijd genoeg, dat kan een agent met een betonschaar zo doorknippen’

René was voor het eerst betrokken bij een lock-on in 2006: de Schinveld bosbezetting in (Nederlands) Limburg. Voor de NAVO-vliegbasis net over de grens in Duitsland moest twintig hectare bos het destijds ontgelden. Actienetwerk Groenfront! sloeg de handen ineen met een lokale actiegroep en bezette wekenlang het beoogde bosgebied. Met hun armen door ijzeren buizen zaten mensen vast in boomtoppen. Anderen zochten het lager, in tunnelstelsels onder de grond.

De verschillende locaties waren bedoeld om het de politie extra lastig te maken de activisten weg te krijgen. De actie is geslaagd, of in ieder geval deels – afhankelijk van wie je het vraagt, zegt René. ‘Het bezetten van het bos en de media-aandacht heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat er zes hectare gekapt is, in plaats van twintig.’

Wat het doel ook is, het ontwerpen van lock-ons blijft een eindeloos proces dat na iedere actie verbeterd en veranderd wordt om zo het vorige ontwerp te overtreffen en de politie een stap voor te blijven. Zo leerde René in 2006 tijdens een actiekamp in Engeland hoe hij met een slijptol overweg moest om lock-ons te maken: ‘Een gewoon fietsslot is niet altijd genoeg, dat kan een agent met een betonschaar zo doorknippen’.

Afhankelijk van de omgeving en de actie kan er nagedacht worden over het ontwerp van een lock-on. ‘Zo heb je bijvoorbeeld in een leegstaand, gekraakt huis zelden plekken waar je een ijzeren pijp ergens achter vast kan maken. Op industriële gebieden gaat dat veel makkelijker, zoals bijvoorbeeld in Rotterdam.’

Acht uur in een metalen buis

René doelt op de actie van Wij Stoppen Steenkool in de Haven van Rotterdam. Eind april bezette een groep van 35 mensen daar de Engie-kolencentrale, omdat deze industrie een van de meest CO2-uitstotende van de wereld is. René verzorgde met een paar anderen de lock-ons voor deze actie. Ook de 21-jarige klimaatbeschermer Lies nam deel aan de actie.

De lock-on van Lies bestond uit een metalen buis waar twee mensen met hun arm in gaan. De buis hangt net als een fietsslot om een vaststaand object; de kolentransportband in dit geval. Vervolgens klikt ze zich met een karabijn vast aan een stang die in de buis gelast is. Als ze wil kan ze zichzelf makkelijk losmaken, de politie daarentegen kan de lock-ongebruikers alleen wegkrijgen door de buis met een slijptol open te maken. Hoe ingenieuzer het ontwerp, hoe lastiger het voor de politie wordt.

© Yalou van der Heijden

Om de kolencentrale helemaal stil te leggen, moesten de activisten de kolentransportband minstens acht uur lang bezetten. In die tijd zou de kolenvoorraad verbrand zijn en door de blokkade zou er geen nieuwe toevoer mogelijk zijn. ‘Wanneer de politie je gewoon van het terrein kan tillen, duurt het veel minder lang’, aldus Lies. ‘Nu moest er een speciaal politieteam komen dat getraind is in dit soort acties. Dat duurt dus allemaal veel langer.’ De laatste klimaatbeschermer werd na acht uur van het terrein verwijderd.

‘We geven onszelf bloot en tegelijkertijd onderwerpen we ons aan de politie’

‘Het is interessant dat, puur omdat wij levende wezens en niet levenloze objecten zijn die de boel blokkeren, de politie in zekere zin onze kwetsbaarheid moet respecteren’, vertelt Lies over haar eerste lock-onervaring. ‘In een lock-on geven we onszelf bloot en onderwerpen we ons aan de politie. Dat gaat wel eens fout.’ Ze vertelt hoe een van de klimaatbeschermers gewond raakte door de vonken van de slijptol. ‘Ze hadden niet genoeg veiligheidsdekens’, weet Lies. Ondanks de bijkomende gevaren zegt Lies dat ze haar arm zo weer door een metalen buis zou steken om een kolencentrale te blokkeren.

Aandacht trekken met burgerlijke ongehoorzaamheid

Bij de actie van Wij Stoppen Steenkool was het doel duidelijk; zo lang mogelijk de kolencentrale blokkeren. Maar bij andere acties waar lock-onmethodes worden gebruikt, kan het een minder direct doel dienen.

Zo richt de actiegroep Extinction Rebellion (XR) zich, met het gebruiken van lock-ons in het bijzonder, op de media en het informeren van passanten. Afgelopen voorjaar blokkeerden klimaatactivisten verschillende belangrijke locaties in Londen om de aandacht van politici te trekken.

© Garath Morris via XR

Acht jongeren ketenden zich drie uur lang vast aan een hek van het parlementsgebouw terwijl ze een spandoek vasthielden met de tekst ‘Our futures are chained to your actions’. In hun persverklaring leggen ze uit: ‘We hopen dat politici ons zullen horen binnen die drie uur, en ervoor kiezen om doelmatig en direct te handelen’.

Extinction Rebellion eist dat de regering nú handelt voor klimaat- en ecologische rechtvaardigheid. Van jeugdgroepen tot ouderen, allemaal brengen ze deze boodschap over aan het publiek en de politiek. Ook de 83-jarige activist Phil Kingston. Vastgelijmd aan het dak van een tram vertelt hij de verslaggever van The Guardian: ‘Zoals alle ouders en grootouders wil ik ook een toekomst.’ Hij maakt zich zorgen over de gevolgen van klimaatverandering voor de armste mensen, die het meest getroffen worden.

De Schotse tak van Extinction Rebellion ging nog een symbolische stap verder. Ze ondernamen dezelfde actie maar stuurden begin juni ook de sleutel van hun kettingen per post naar enkele politieke leiders. Die politieke leiders hadden toen letterlijk en figuurlijk de sleutel in handen van de toekomst van de activisten.

© Alanna via XR

Met deze acties van burgerlijke ongehoorzaamheid wil Extinction Rebellion de overheid oproepen om de waarheid in te zien en te vertellen over de noodtoestand van de klimaatverandering.

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het mondiale nieuws
Kwetsbare strijders

Voor geweldloos activisme zijn lock-ons bij uitstek geschikt. Of het nu is om zo lang mogelijk vervuilende industrieën of mensenrechtenschendingen te blokkeren, of om toeschouwers aan het denken te zetten en aan te sporen tot beleidsverandering.

Activisten gooien hun lichaam in de strijd en hoewel het voornaamste doel van die strijd per actie kan verschillen, alle lock-on acties gaan over kwetsbaarheid. Maar naast hun kwetsbaarheid voelen de strijders zich ook standvastig in hun strijd voor een eerlijke, rechtvaardige en duurzame wereld.

* Wegens privacyredenen zijn de achternamen niet vermeld. De volledige namen zijn bij de redactie bekend.

Dit artikel verscheen eerder op de website van Oneworld.nl

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift

Word proMO* of Doe een gift