In deze herberg wordt al twintig jaar luidop gedroomd van een eengemaakt Cyprus: ‘We waren er al eens heel dichtbij’

In de dorpen rond Famagusta hebben de beide partijen slachtpartijen aangericht, vertelt Ince. Maar wat hem nog steeds ontroert bij het terugdenken aan die vreselijke tragedie, zijn de gevallen waarbij dorpsgenoten het voor elkaar opnamen. ‘Mensen hebben elkaar beschermd’, zegt hij.

Het gelaat van de stad van zijn jeugd zou door de invasie voorgoed veranderen. Voor de oorlog was Famagusta een bruisende kuststad waar zelfs Hollywoodsterren als Elizabeth Taylor hun vakantie doorbrachten. Nu is de wijk Varosha, buiten de oude omwallingen, een attractie voor dark tourism. Er woonden Griekse Cyprioten die hun huizen bij de invasie halsoverkop achterlieten. Bezoekers kunnen er nu de verlaten en ondertussen helemaal vervallen gebouwen gaan bekijken.

Sinds die zomer van 1974 staat de tijd stil in Varosha.

Yiayia Annezou

De tweedeling van Cyprus is sindsdien een feit: Griekse en Turkse Cyprioten werden gescheiden van elkaar. Maar Ince heeft nog levendige herinneringen aan de tijd waarin ze zij aan zij leefden. Als kind had hij zelfs een koosnaampje voor zijn Grieks-Cypriotische buurvrouw: ‘Yiayia Annezou’. Yiayia is het Griekse woord voor oma.

‘Wij woonden in een deel van de oude stad waar er ook Grieks-Cyprioten leefden’, vertelt Ince. ‘Door oplopende spanningen tussen de gemeenschappen – in de jaren 50 al – vertrok Yiayia Annezou uit Famagusta. Omdat ze een heel goede band met mijn ouders had, verkocht ze hun haar huis. De verwachting was dat ze het op een dag zou kunnen terugkopen.’

In 2004 gingen de eerste checkpoints in de bufferzone open en was er weer verkeer tussen de twee delen van het eiland mogelijk. Ince en zijn broers probeerden in contact te komen met Yiayia Annezou.

‘Haar familie is het huis komen bekijken en had een telefoonnummer achtergelaten’, zegt hij. ‘Maar toen we dat nummer belden en naar Yiayia Annezou vroegen, kregen we te horen dat ze was overleden.’ De familie Ince is zeker niet de enige die contact zocht met vrienden of familie aan de andere kant van de scheiding.

Na de openingen in de bufferzone ging Andreas Paralikis – een Griekse Cyprioot – op zoek naar zijn Turks-Cypriotische klasgenoten, met wie hij in Nicosia op de English School had gezeten. ‘De contacten die ik bij die zoektocht legde, vormden de basis voor iets helemaal anders’, zegt Paralikis.

Hij ontmoette drie Turkse Cyprioten met wie hij op het idee kwam om wekelijks een kop koffie te drinken. Ook Sarper Ince sloot zich bij het groepje van Paralikis aan. Het was de geboorte van de Büyük Han Coffee Club, die meer dan twintig jaar later nog steeds elke zaterdag samenkomt.

Die Büyük Han is een van de mooiste monumenten uit het Turkse deel van de hoofdstad Nicosia, een stad die door de bufferzone doormidden wordt gesneden. Büyük Han betekent ‘Grote Herberg’. Het is een karavanserai uit de zestiende eeuw waar reizende handelaars konden overnachten.

Als we aankomen, zoekt de Coffee Club beschutting tegen de brandende middagzon onder de zandkleurige gewelven van de herberg. ‘Yia sas, yia sas’, zegt een Turkse Cyprioot in het Grieks, terwijl hij enthousiast wuift naar een Grieks-Cypriotisch koppel dat arriveert. De man en vrouw trakteren hem op een even hartelijk ‘Kalimera!’.

Naarmate er meer clubleden aankomen, worden er tafels bijgeschoven. De groep groeit aan tot een kleine twintig mensen en het hout van de tafels schuurt over de stenen ondergrond. Fluks verschijnen er kleine kopjes koffie en plastic potjes met water. ‘Als je een beetje suiker wil, zeg je ‘‘metrio’’ in het Grieks en ‘‘orta’’ in het Turks’, glimlacht Ince.

Voorzichtig besnuffelen

De leden van de koffieclub zijn de voorbije twintig jaar altijd met elkaar blijven praten. Ook al deden hun leiders dat niet. Een oplossing voor de Cypruskwestie leek enkele keren erg dichtbij, maar sinds de laatste serieuze onderhandelingen in het Zwitserse skiresort Crans-Montana afsprongen in 2017, is er bijna een decennium van stilstand geweest. Tot vorig jaar.

Na de verkiezingen van oktober 2025 werd de centrumlinkse Tufan Erhürman president van Noord-Cyprus en versloeg zo de hardliner, en favoriet van Turks president Erdoğan, Ersin Tatar.

‘Erhürman is met een landslide verkozen’, zegt Mustafa Çıraklı, professor Internationale Relaties aan de Near East University in Nicosia. ‘De burgers die op hem hebben gestemd, deden dat precies omdat ze zijn positie over de Cypruskwestie kenden. Er is aan de Turks-Cypriotische kant dus een grote politieke wil om nieuwe onderhandelingen te starten.’

Er lijkt een duidelijke incentive te bestaan voor de Turks-Cyprioten om naar een oplossing te zoeken voor de Cypruskwestie. De Turkse Republiek van Noord-Cyprus wordt door geen enkele staat erkend, behalve door Turkije. Daarom zijn er niet zoveel mogelijkheden om handel te drijven met andere landen. Dat deel van het eiland zit dus in een economisch isolement.

Sinds zijn overwinning zit Erhürman geregeld samen met zijn Grieks-Cypriotische ambtgenoot Nikos Christodoulides. Dat die deelneemt aan zulke ontmoetingen, toont dat hij openstaat voor dialoog. Maar dat betekent niet dat we snel echte onderhandelingen tussen de beide partijen mogen verwachten, want volgens experts zijn beide leiders elkaar voorlopig nog voorzichtig aan het besnuffelen.

‘Secretaris-generaal van de VN Antonio Guterres ondervond na zijn bezoek aan Cyprus van eind juli dat de twee partijen er nog niet echt klaar voor waren’, zegt politicus Toumazos Tsielepis. Die zat in het verleden voor de Grieks-Cyprioten aan de onderhandelingstafel. ‘Guterres zei dat niet letterlijk, maar het viel tussen de regels af te leiden.’

Terug naar de kern van de zaak

Een van de belangrijkste Grieks-Cypriotische eisen is dat de naar schatting dertig- tot veertigduizend Turkse soldaten die in het noorden gestationeerd zijn het eiland moeten verlaten. Door de aanwezigheid van die troepen is het alsof Ankara nog steeds zijn vinger aan de trekker houdt en een nieuwe oorlog kan ontketenen. Turkse Cyprioten zien in die troepen dan weer een veiligheidsgarantie.

Voor de buitenwereld lijkt het conflict muurvast te zitten, maar daar plaatst Tsielepis een grote kanttekening bij. ‘Tijdens de onderhandelingen van tien jaar geleden in Crans-Montana waren we heel dicht bij een oplossing’, zegt hij. ‘De plannen lagen klaar voor een federale staat, waarin beide gemeenschappen samen de beslissingen zouden nemen. Er was overeenstemming over hoe elk domein in de praktijk zou werken.’

Het struikelblok lag precies bij het hoofdstuk ‘veiligheidsgaranties’, dat onder meer de aanwezigheid van Turkse troepen omvat. En omdat er bij zulke onderhandelingen geen akkoord bestaat tot er over alles een akkoord is, reden de onderhandelaars zich vast. De plannen voor een federale staat werden in de koelkast gestoken.

Als het van Tsielepis afhangt, moeten die er weer uit. Volgens hem is het tijdverlies om te spreken over kleine zaken – zoals het openen van nieuwe oversteekplaatsen in de bufferzone – om zo eerst langs twee kanten vertrouwen te winnen. Als er onderhandelingen komen, moeten die verdergaan waar ze in Crans-Montana zijn gestopt, aldus Tsielepis. ‘We moeten terug naar de kern van de zaak’, zegt hij. ‘Juist omdat we tien jaar geleden zo dicht bij een oplossing zaten.’

Maar politieke waarnemers weten ook dat een oplossing niet alleen afhangt van een akkoord tussen Cyprioten alleen. Ook Turkije, Griekenland en de EU moet zich erachter scharen. Met een mogelijk lidmaatschap voor Turkije had de EU ooit een belangrijke hefboom in handen. Zonder een oplossing voor Cyprus zou Turkije namelijk nooit tot het EU-blok kunnen toetreden.

Maar het Turkse toetredingsproces is ook in de koelkast beland. Ondertussen leven Griekenland en Turkije nog steeds op gespannen voet met elkaar. Israël schaart zich aan de kant van Griekenland en (Grieks) Cyprus, waarmee het nauw samenwerkt voor defensie en energie. Ook dat zorgt voor wrevel in Turkije. Ankara neemt het bovendien steeds nadrukkelijker op voor de Palestijnen.

Pas als het regionale plaatje het toelaat, is vooruitgang in Cyprus echt mogelijk, denkt Sarper Ince. ‘Ik ben er heel pessimistisch over’, zegt hij. ‘Ik denk niet dat ik in mijn leven nog de eenmaking van Cyprus ga meemaken. Maar Turkse en Griekse Cyprioten moeten in elk geval met elkaar blijven praten en vermijden dat het opnieuw tot een oorlog komt.’

Meer dan koffiedrinken

In Nicosia laten de leden van de Büyük Han Coffee Club hun pret niet bederven. Het is vandaag de verjaardag van Nelin Tunc en ze heeft eclairs meegebracht om dat te vieren. De clubleden zingen allemaal samen Happy Birthday in het Engels, de taal waarin de Cyprioten hier aan tafel met elkaar communiceren. Ze blaast een kaarsje uit dat op een van de eclairs is geplant.

Ook al brengt een wekelijkse koffie een eengemaakt Cyprus nog niet meteen dichterbij, er zijn wel andere redenen om deel te nemen. ‘Het is gewoon heel erg leuk’, zegt Tunc, een Turks-Cypriotische vrouw die opgroeide in Nicosia. Ze geeft als gids rondleidingen door de stad.

‘Je kan hier heel open over alles praten en we zijn ondertussen een grote vriendengroep geworden. Ik zie Andreas Paralikis niet als een Grieks-Cyprioot, voor mij is hij gewoon Andreas.’

Paralikis vertelt dat de club ondertussen veel meer doet dan alleen maar koffiedrinken. Ze organiseert ook bergwandelingen aan weerszijden van de bufferzone. Hij vindt dat meer Cyprioten de moeite zouden moeten doen om “hun” land te ontdekken en vertelt er met een glimlach een persoonlijke anekdote over.

‘Ik heb vrienden die in heel hun leven nog nooit de bufferzone zijn overgestoken’, zegt hij. ‘Toen ze dat enkele jaren geleden voor het eerst deden, ondervonden ze dat ze hun auto voor veel minder geld konden voltanken en dat de inkopen in de supermarkt veel goedkoper waren. Dan zeiden ze plots: “Die Turks-Cyprioten zijn zo slecht nog niet.”’