Waarom ook Libanon wordt meegesleept in een oorlog tegen Iran

Was de Israëlische aanval op Libanon een verrassing?

Neen, het stond in de sterren geschreven dat Israël zou overgaan tot een aanval, ondanks het vredesbestand tussen beide landen. De relatie tussen Libanon en Israël is al geruime tijd gespannen. Kernelementen daarin zijn de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon en het verzet daartegen van het Libanese Hezbollah. Deze sjiitische paramilitaire en politieke groep ontstond begin jaren ’80 tijdens de Libanese burgeroorlog en verzet zich uitdrukkelijk tegen de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon.

Hezbollah en Israël zijn al sinds 1982 verwikkeld in een militair conflict. Herhaaldelijk werd heel Libanon, ook na het einde van de burgeroorlog, meegesleept in dat geweld. Een dieptepunt was 2006, toen Israël meer dan een maand een grootschalige oorlog tegen Libanon voerde.

Het voorbije weekend riep premier Nawaf Salam Hezbollah uitdrukkelijk op om niet te reageren op de Amerikaanse-Israëlische oorlog tegen Iran, om zo te vermijden dat Libanon in een regionale oorlog zou belanden. Maar na de Israëlische dodelijke aanval van 28 februari op de Iraanse geestelijke leider ayatollah Khamenei reageerde Hezbollah met raketlanceringen op Israël.

Ook dat stond in de sterren geschreven. Hezbollah heeft als sjiitische verzetsbeweging diepgewortelde militaire banden met het sjiitische regime van Iran en met het voormalige Assad-regime in Syrië. Dat Israël vervolgens zwaar zou toeslaan, was te verwachten.

Waarom laaide het conflict tussen Libanon en Hezbollah de voorbije twee jaar opnieuw op?

Op 8 oktober 2023, de dag dat Israël de genocidaire oorlog begon tegen Gaza, escaleerde het conflict met Hezbollah. Met gerichte raketaanvallen tegen Israël trok Hezbollah de kaart van de Palestijnen. De Israëlische vergeldingsacties volgden snel. In september 2024 explodeerden duizenden door Hezbollah gebruikte beepers en walkietalkies in Beiroet en andere delen van Libanon, met 37 doden en meer dan 2800 gewonden tot gevolg.

Diezelfde maand begon Israël een grondoffensief in Zuid-Libanon, gericht op Hezbollah-infrastructuur, tunnels en verdedigingssystemen. De beweging kreeg zeer zware klappen voordat Libanon en Israël in november 2024 een vredesakkoord tekenden.

Tussen oktober 2023 en het sluiten van dat vredesakkoord doodden Israëlische luchtaanvallen meer dan 3691 Libanezen, onder wie kinderen en gezondheidswerkers, aldus het Libanese ministerie van Gezondheid.

Hele dorpen en steden in Zuid-Libanon werden herleid tot puin. Volgens het recente wereldrapport van Human Rights Watch waren vóór deze nieuwe oorlog nog altijd zo’n 65.000 Zuid-Libanezen ontheemd.

Wat betekent het recente vredesakkoord tussen Israël en Libanon?

In het vredesakkoord tussen Libanon en Israël is de ontwapening van Hezbollah een belangrijk punt. Volgens de afspraken mag Hezbollah niet langer gewapend aanwezig zijn in een gebied in Zuid-Libanon. Dat bevindt zich tussen de zogenaamde Blauwe Lijn (de door de VN vastgelegde demarcatielijn tussen Israël en Libanon) en de Litanirivier, dertig kilometer noordwaarts. Israël moest daarop zijn troepen gefaseerd uit dat gebied terugtrekken, zodat het Libanese leger er de controle kan overnemen en toezien op de verdere ontwapening van Hezbollah.

Die ontwapening is bezig. Maar tegelijk houdt Israël zich niet aan het vredesakkoord: het Israëlische leger bleef bijna dagelijkse luchtaanvallen uitvoeren op Libanon. In 2025 werden volgens het VN-Mensenrechtenbureau 330 mensen gedood, van wie minstens 127 burgers.

Hoewel Israël zich terugtrok uit dorpen en steden in Zuid-Libanon bezet het nog altijd Libanees grondgebied. Volgens de VN-vredesmissie UNIFIL heeft Israël minstens vijf militaire bases in Libanon. ‘De Israëlische troepen bezetten ook twee gebieden die ze hebben uitgeroepen tot zogenaamde bufferzones’, verklaarde een UNIFIL-stafmedewerker aan MO*. ‘Ik zou het zelf geen echte ‘‘grondinvasie’’ noemen. Maar laat ons zeggen dat Israël zeker met vaste voeten aanwezig is op Zuid-Libanees grondgebied. Bovendien worden geregeld Israëlische surveillancedrones waargenomen boven het dichtbevolkte Beiroet en de rest van het land.’

Hoeveel aanhang heeft Hezbollah nog vandaag?

Libanon is een land waar politieke besluitvorming wordt bepaald door sektarische lijnen en verdeeldheid. Deze lijnen kleuren ook de steun van de Libanezen aan Hezbollah: vooral sjiieten steunen de groepering in zijn militaire aanvallen op Israël.

Dankzij zijn verzet en de slagkracht tegen Israël, in combinatie met een zwakke en verdeelde nationale regering, groeide de populariteit van Hezbollah na de oorlog in 2006, zowel op militair als op politiek vlak. De beweging kreeg zelfs aanhang bij niet-sjiitische Libanezen.

Maar Hezbollah kreeg de voorbije twee jaar dus zware klappen door de aanvallen van Israël. Met het belaagde Iran valt bovendien een belangrijke financiële bron voor Hezbollah weg. Of de beweging vandaag nog veel aanhang heeft onder de bevolking is onduidelijk. De laatste jaren brokkelde de steun af tegen de harde militaire koers en oorlogsretoriek van Hezbollah.

Libanezen, zeker in het kosmopolitische Beiroet, zijn afgepeigerd door de opeenvolgende catastrofes in hun land. In de hoofdstad zelf zijn het vooral de sjiitische wijken en districten in het zuiden van de stad waar Hezbollah nog een sterke aanhang zou hebben. Ook in Zuid-Libanon zou de groep, ondanks haar verzwakte positie, nog voet aan grond hebben. Vlaggen hangen openlijk uit, zegt de UNIFIL-medewerker tegen MO*. ‘Maar... is dat uit vrije wil?’

Al-Monitor verwijst naar een Arabische barometer uit 2024 waaruit blijkt dat 30% van de Libanezen nog deels of sterk achter Hezbollah staan. Maar dat gaat vooral om de sjiitische Libanezen. Het vertrouwen van andere Libanese sektarische groepen is minimaal: 10% bij de soennitische Libanezen, 9% bij de Druzen en 6% bij de christenen.

Voert Israël ook chemische aanvallen uit?

Human Rights Watch vermeldt in zijn rapport van 2025 dat Israël gebruikmaakte van wapens die witte fosfor bevatten, met als doel het verplaatsen van burgers. En ook in 2026 werd melding gemaakt van chemische substanties die Israël losten in het grensgebied tussen Israël en Zuid-Libanon.

Op 2 februari kreeg UNIFIL de waarschuwing van het Israëlische leger dat ze niet-toxische chemische stoffen zouden verspreiden. ‘Dat is een onaanvaardbare militaire strategie: gif sproeien in de grensregio om te voorkomen dat daar vegetatie groeit.’

‘Israël wil duidelijk een vrij gezichtsveld. Nabij de Blauwe Lijn, zeker nabij Naqoura in Zuid-Libanon, waar de basis van UNIFIL is, en Alma ash-Shaab, had je vroeger bos. Je kon niets zien door de dichte vegetatie, het gebied was nauwelijks te betreden. Vandaag is er niets meer. Het is een gebied van kale en geëgaliseerde grond. Niet alleen werden bomen verbrand en vernietigd, ook de bodem werd platgewalst om het uitzicht te verbeteren. Israëlische militairen kunnen nu tot aan de Zuid-Libanese stad Tyrus kijken, iets wat voordien onmogelijk was.’

‘De gevolgen voor de bewoners zijn desastreus. Ze hadden niet echt registratie van landeigendom, geen kadaster of plattegronden. Mensen wisten simpelweg: dat stuk grond behoort toe aan die persoon, afgebakend door stenen en geulen. Maar die oriëntatiepunten bestaan dus niet meer.’

Het mandaat van de VN-vredesmissie UNIFIL in Libanon eindigt in 2026. Hoe realistisch is dit?

UNIFIL is sinds 1978 actief als VN-vredesmacht in Zuid-Libanon. De missie ziet toe op de terugtrekking van Israëlische troepen uit Libanon, werkt aan het herstel van de vrede en ondersteunt de Libanese regering. Na de oorlog van 2006 tussen Israël en Hezbollah kreeg UNIFIL middels VN-resolutie 1701 een breder mandaat: het moest toezicht houden op het staakt-het-vuren in Zuid-Libanon en begeleidde de Libanese strijdkrachten.

‘Ons mandaat stopt in december 2026. De datum ligt vast, ongeacht de omstandigheden, ongeacht oorlog of vrede’, aldus de UNIFIL-medewerker.

Concreet betekent dit dat de VN-vredesmissie haar taken verder zal overhandigen aan het Libanese leger. Dat heeft nu al de verantwoordelijkheid voor de ontwapening van Hezbollah. De vraag is of het leger de capaciteit heeft om die taak uit te voeren, terwijl het tegelijk zijn grenzen met Israël en Syrië en de maritieme wateren moet bewaken.

Want niet onbelangrijk: het Libanese leger moet opereren in een land dat sinds 2019 wordt geteisterd door een zware economische crisis. Gevolg: het leger kampt niet alleen met te weinig mankracht maar ook met een gebrek aan militaire middelen en slagkracht.

‘Of er een andere missie in de plaats komt om het Libanese leger bij te staan, is onzeker’, aldus UNIFIL. ‘Maar feit is dat resolutie 1701, die toeziet of Israël en Libanon de vredesvoorwaarden volgen, overeind blijft. Iemand zal dus moeten toezien op het de-escaleren van conflicten in dit zeer ontvlambare grensgebied.’