“‘Chileense vrouwen geven niet op’

‘Ben je getrouwd? Heb je kinderen? Een vriend?’ – ‘Ik ben niet beschikbaar.’ – Het gangpad wordt zo geblokkeerd dat ik mijn karretje omdraai.

‘Mag ik je Instagram?’ – ‘Nee.’

‘Wordt je vriend dan jaloers ofzo. Instagram kan toch wel?’ – ‘Nee.’

‘Het is onschuldig toch, het is niet alsof ik je mee uit vraag.’ – ‘Nee. Ik wil dat je me met rust laat. Je weet dat je hier beboet en zelfs ontslagen voor kan worden.’

Stilte. Gezoek naar woorden.  Ongemak, verbijstering, verwarring. Uitdrukkingen die niet samengaan met het zwarte uniform van de winkelbeveiliger, met de wapenstok die aan zijn riem hangt. Met de gespierde vooruitgestoken borst die mij als klant in onveilige situaties bescherming zou moeten bieden.

Het is geen geïsoleerd incident, niet in Chili, niet in Nederland, nergens. De flirtende bewakers, de loerende politie, de taxichauffeurs die regelmatig kaartjes en telefoonnummers uitdelen omdat ze graag een kop koffie willen drinken. Ik kom wekelijks in de supermarkt van de desbetreffende bewaker. Altijd op mijn hoede terwijl ik elke vorm van toenadering negeer.

Vergeleken met een aantal andere landen is het machismo in Chili minder zichtbaar op straat. Je zou kunnen beweren dat het minder erg is hier. Dit vind ik moeilijk te beoordelen, want het is er. Verborgen in gefluister, blikken, getoeter.

Mijn inschatting is dat dit te maken heeft met een aantal factoren. De Chileen heeft van nature een meer gereserveerde inborst dan de inwoners van een aantal buurlanden. Ik zou hun karakter omschrijven als nuchter, oprecht, vriendelijk en warm.

Wat ook helpt: seksuele straatintimidatie is strafbaar in Chili sinds 2019. Een dader kan een geldboete of zelfs een gevangenisstraf tot 5 jaar krijgen. Misschien accepteren vrouwen het ook minder. Toen ik recent met een vriendin in een parkje wat zat te drinken, viel een man ons onophoudelijk lastig. Binnen de kortste keren stonden er vier vrouwen om ons heen die hem wegstuurden. Zeer effectief.

Chili heeft een sterke feministische geschiedenis. In de jaren dertig kwam er een sterke beweging op gang die zich inzette voor anticonceptie, abortusrechten en gelijke verloning. Vrouwen kregen in 1949 stemrecht. Tijdens de dictatuur van Pinochet waren er vrouwen die bleven strijden, maar vanwege hun systematische onderdrukking, martelingen en verkrachting was dit heel moeilijk.

Pinochet promootte het traditionele gezin waarin vrouwen het huishouden deden en niet betrokken werden bij politiek. Vrouwenrechten waren niet opgenomen in de grondwet en in 1989 keurde hij een wet goed die elke vorm van abortus strafbaar stelde.

Na 1990 moest de vrouwenbeweging weer op gang komen. Ze was nooit weggeweest, maar wel onderdrukt.

In 2006 werd Michele Bachelet als eerste vrouw tot president verkozen. De stilte werd doorbroken, vrouwenbewegingen werden weer meer zichtbaar, ze protesteerden om hun ongenoegen uit te drukken eb eisten toegang tot de morning-afterpil. In 2017 werd een wetsvoorstel goedgekeurd dat abortus in beperkte gevallen legaliseert.

Sinds 2018 is er een sterke toename in protesten tegen seksuele intimidatie, gendergeweld en voor een feministisch onderwijscurriculum.  In 2019 voerde de feministische groep Las Tesis de performance Een verkrachter op jouw weg tegen politiegeweld op. De performance ging de wereld over en het lied werd een internationaal feministisch strijdlied.