“‘Het Fonds Kris Berwouts stelt haar oogappel voor aan een breed publiek’

Prunelle is het Franse woord voor oogappel, pupil, tegelijk je dierbaarste geliefde of bezit, en je opening om naar de wereld te kijken. Directrice Claudine Kitumaini vertelt.

De oprichting van La Prunelle kan je zien als een daad van verzet tegen de gangbare mediapraktijken in Congo. Alle touwtjes zijn in handen van oudere mannen, velen onder hen hebben politieke banden waardoor ze niet objectief zijn, enkel wie geld heeft krijgt zijn verhaal in de media als het de politieke filter passeert. Jonge journalisten kunnen zich alleen opwerken als ze uitmunten als schoenenlikker of broodschrijver.

In juni 2017 werd duidelijk dat Joseph Kabila niet van plan was verkiezingen te organiseren na het aflopen van zijn tweede ambtstermijn als verkozen president van Congo, en de media werden ingezet om dat door de strot van de natie te rammen. Vier jonge journalisten richtten daarop het online medium laprunellerdc.info op. Eind 2017 volgde een wettelijke verankering van La Prunelle als vzw. In Bukavu en Goma kwamen er ook nog eens twee FM radio’s bij.

Vredesclubs

Een persgroep van en voor jongeren werd het, met veel ruimte voor jonge vrouwen ook, die nergens anders hun ideeën kwijt konden. Hun buzzwoorden werden mensenrechten, democratie, sociale cohesie, maatschappelijke inclusie, ook van minderheden als de oorspronkelijke bewoners van het land, die helemaal onderaan de sociale ladder bengelen. Hun methode werkte vernieuwend.

Om jongeren aan te moedigen zich een eigen opinie te vormen en daar te durven voor uitkomen organiseerden ze discussiekernen voor jongeren in en rond Bukavu: clubs voor de vrede. Alles was bespreekbaar, zonder taboe. En waar ze het over eens raakten werd dan omgevormd tot online artikels, om te informeren maar ook om te interpelleren.

En dat bleef niet onopgemerkt. Hoofdredacteur Honneur-David Safari kreeg al gauw de provinciegouverneur tegen. Hij trachtte hem eerst te paaien, daarna te bedreigen, maar vond geen efficiënte manier om La Prunelle het zwijgen op te leggen. De organisatie had er over gewaakt om eerst volledig in orde te zijn met de wetgeving en alle nodige erkenningen op alle niveaus helemaal rond te hebben, zodat er alvast geen juridische steekspelletjes zouden kunnen worden verzonnen. De gouverneur kreeg te horen dat hij en alle anderen die zich aangevallen voelden altijd konden gebruik maken van het recht op antwoord, maar dat gebeurde natuurlijk nooit.

Plotse ommekeer

De “bevrijding” van Bukavu door de M23-rebellen, ondersteund door Rwandese troepen, in februari 2025 bracht een totaal nieuwe situatie mee. De nieuwe zelfverklaarde autoriteiten, zeer bewust van het ontbreken van een draagvlak, willen natuurlijk alleen maar echomedia, en niet een groep onafhankelijke kritische jongeren die de rauwe waarheid over het lijden van de burgerbevolking onder de aandacht brengen in artikels en video’s.

Wanneer de M23 gedwongen betogingen organiseerde tussen 16 en 23 december 2025 in onder meer Goma en Bukavu, om de indruk te wekken dat de bevolking achter hen staat, maakten sommige jongeren daarvan gebruik om hun onvrede te uiten over de manier waarop ze verplicht worden tot onbetaald gemeenschapswerk, en soms worden afgeranseld wanneer ze zich verzetten. Daarover interviewde de journalist uitgebreid een aantal jongeren. En dat is in het verkeerde keelgat geschoten van de rebellenleiders.

Op 28 december werd hij onderschept wanneer hij bij zonsondergang huiswaarts reed op zijn brommer. Hij had nog net de tijd om zijn echtgenote te verwittigen dat hij in een onveilige situatie belandde en verdween dan van de radar. Pas op 31 december werd hij teruggevonden op een verlaten terrein buiten de stad, toegetakeld door de folteringen die hij had ondergaan. Nooit heeft de M23 toegegeven dat zij de ontvoering hadden opgezet, maar alle wijst wel degelijk in hun richting. De vragen die hij kreeg tijdens zijn foltering verraadden duidelijk dat ze wilden achterhalen hoe La Prunelle er kon in slagen haar onafhankelijkheid te bewaren in een regio waar partijdigheid de norm is en media te koop zijn.

Lesje

Ongetwijfeld zijn ze geschrokken van de grote mobilisatie die volgde op de ontvoering. RATECO, het netwerk van gemeenschapsradio’s en televisies van de provincie Zuid-Kivu sloeg meteen luidkeels alarm. Ook het netwerk van online media van de Grote Meren REMEL, waarvan Honneur-David mede-oprichter was in 2022, toonde zich prompt solidair en eiste een onafhankelijk onderzoek.

Enkel de nationale persunie van Congo UNPC hield zich op de vlakte. Maar dat verbaasde niemand omdat de provinciale voorzitter van Zuid-Kivu intelligence diensten verschaft aan de rebellen. En ook internationaal kwam er veel in beweging. Reporters sans frontières nam het voortouw. De opluchting was groot wanneer hij levend, zij het gehavend, werd teruggevonden.

Zal La Prunelle er voortaan het zwijgen toe doen? Dat zou neerkomen op het opgeven van haar ontstaansreden en toegeven aan de intimidatie. Wanneer de persgroep in januari gewag maakte van 300 ton wegteer en zand dat de rebellen hebben meegenomen bij hun terugtrekking uit Uvira, kreeg de journalist die het schreef nog wel een boze telefoon “of hij dan zijn lesje nog niet had geleerd?”. Sindsdien zijn er geen nieuwe bedreigingen meer geweest, maar het is duidelijk dat het wel over eieren lopen blijft.

Welkom

Wil je graag weten hoe we met het fonds Kris Berwouts La Prunelle hebben ondersteund? Kom dan zeker naar onze ontmoetingsavond in Gent op 21 maart. Claudine Kitumaini zal online toelichting geven over de vormingssessies die ze hebben opgezet voor pas afgestudeerde journalisten, waar die precies over gingen, en welke media-outputs ze hebben gerealiseerd.

Intussen wordt de laatste hand gelegd aan een app die gratis via Playstore en App Store zal in te laden zijn, en die Claudine zelf aan het publiek zal voorstellen. Hij moet jongeren helpen om fake news te herkennen en weerbaar te maken tegen haatspraak.

Daarna gaan we een gesprek aan met onze donoren over het initiatief dat we in 2026 in Oeganda zouden willen steunen. We maken samen een keuze uit vier genomineerden. De kers op de taart is een jonge artiest uit Goma, Ben Kamuntu, die ons live zal verrassen met zijn geëngageerde slampoëzie. Wel liefst op voorhand inschrijven via deze website. Graag tot dan!