“‘In Peru gaan de verkiezingen weer aan de haal met het belang van de burgers’

In Peru gaat het alle dagen over de perikelen in de politiek. Elke dag brengt een nieuwe rits schandalen aan het licht. In een land waar in de laatste 10 jaar maar liefst 8 presidenten de revue zijn gepasseerd en dat geteisterd wordt door een geweldsspiraal is er aan materiaal geen gebrek. 

De huidige verkiezingstijd is het summum van spanning en sensatie. De schandalen vermenigvuldigen zich als konijnen en de polarisatie van standpunten wordt nog extremer.

De media laat geen gelegenheid onbenut om elk detail breed uit te meten. De krantenkiosken op de straathoeken in Lima zijn behangen met een paar serieuzere kranten te midden van een overdaad aan tabloids. Schreeuwende koppen en afbeeldingen van politici afgewisseld met moord, geweld en vrouwelijk bloot worden in schelle kleuren aan het lezerspubliek opgedrongen. Bij elke tabloid spat de politieke voorkeur van de voorpagina.

In de roman ‘Cinco Esquinas’ van de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa die plaats vindt ten tijde van de dictatuur van Fujimori en het interne conflict in Peru in de jaren 90 van de vorige eeuw, werden de desbetreffende tabloids, of ook wel ‘la prensa chicha’, ingezet door het regime om politieke tegenstanders en kritische journalisten aan te vallen en hun reputaties stuk te maken.

Tegenwoordig doen de social media dat in een handomdraai. Nog geen uur nadat de stemloketten voor de eerste ronde van de algemene verkiezingen op 12 april waren opengegaan, was het team van de ultrarechtse en conservatieve presidentskandidaat Rafael Lopez Aliaga al begonnen met het verspreiden van berichten over fraude. Uiteindelijk vonden er een heleboel onregelmatigheden plaats tijdens het stemmen, zoals de vertraging in de distributie van stembussen en stembiljetten, maar er was geen sluitend bewijs voor fraude. Wel stonden de kranten, televisieshows, radioprogramma’s en social media-accounts er de afgelopen weken tjokvol mee.

De vergeten kiezer

Te midden van dit circus gaat het nooit over de mensen waar al die informatie over wordt uitgestort. Het gaat nooit over de Peruaanse burgers die wettelijk verplicht zijn om te stemmen en van wie verwacht wordt dat ze op zijn minst een geïnformeerde stem uit brengen. Om de campagne ‘Voto Informado’ van het Jurado Nacional de Elecciones (JNE), de nationale kiescommissie, er maar even bij te halen.

Tijdens deze verkiezingen kregen burgers een “sabana” oftewel laken voorgelegd. Er was dit keer niet alleen een recordaantal presidentskandidaten waarop gestemd kon worden (maar liefst 35), er moest ook gekozen worden voor leden van de tweede kamer, de opnieuw geïnstalleerde eerste kamer en het parlemento Andino. Om deze waslijst aan kandidaten te accommoderen moesten burgers zich buigen over vellen papier groter dan A3-formaat om in een wirwar van namen ergens hun kruisjes te plaatsen. 

Het gaat niet over hoe die burgers in vredesnaam tot die geïnformeerde stem moeten komen. Als was het alleen al omdat een groot deel van de media in Peru in handen is van uiterst conservatieve mediaconglomeraten met directe connecties met het bedrijfsleven en hooggeplaatste politici. Al was het alleen al omdat journalisten die corruptie aan de kaak stellen gebukt gaan onder intimidatie, geweld en rechtszaken. In Peru is een waarachtige en gebalanceerde informatievoorziening allesbehalve vanzelfsprekend.

En het gaat er al helemaal niet over hoe burgers wijs moeten worden uit de “planes de gobierno” van de politieke partijen om tot een soort van begrip te kunnen komen van wat er in de lappen tekst van de partijprogramma’s staat en hoe de voorstellen van de partijen aansluiten bij de meeste urgente problemen in het land.

Belaagd door het campagnelawaai en een onophoudelijke stroom van sensationeel en fake nieuws moeten zij zich beraden op welke van de 35 kandidaten oprecht de levensomstandigheden voor miljoenen Peruanen willen verbeteren, en of ze bij het winnen van de verkiezingen dan ook daadwerkelijk hun beloftes zullen nakomen. Daar krijgen ze nauwelijks hulp bij.

Een herhaling van 2021

Komende zondag 7 juni vindt de tweede ronde van de verkiezingen plaats. Pas half mei werd er bekend gemaakt wie als winnaars uit de bus van de eerste ronde waren gekomen.

Keiko Fujimori, dochter van oud-dictator Alberto Fujimori en lijsttrekker van de rechtse partij Fuerza Popular had zich voor maar liefst voor de vierde keer geplaatst met 17 procent van de stemmen. Voor Roberto Sanchez van Juntos por el Peru en Rafael Lopez Aliaga van Renovación Popular was het wekenlang een ware nek-aan-nek strijd om de tweede plaats.

Na de herziening van duizenden betwiste verkiezingverslagen, het aftreden van kopstukken van het ONPE (het Nationale Bureau voor Verkiezingsprocessen) en aanhoudende protesten kwam de linkse kandidaat Roberto Sanchez dan uiteindelijk met iets meer dan 12 procent van de stemmen op de tweede plaats. Een verschil van ongeveer 21 duizend stemmen ten opzichte van Lopez Aliaga.