“‘Tijd voor beter voedsel!’

Als student koos ik voor de afstudeerrichting Landbouwkunde binnen de opleiding Bio-ingenieurswetenschappen. Deels omdat het in mijn genen zit, maar ook omdat ik er zeker van was dat ik een job zou vinden. Want elk organisme, of het nu een plant, dier of mens is, heeft voortdurend voeding nodig.

Vanuit een idealisme om bij te dragen aan een betere wereld verhuisde ik zeven jaar geleden naar Afrika. Vandaag woon ik in Oeganda en werk ik als coöperant voor Broederlijk Delen. Langzamerhand kreeg ik een confronterend inzicht: ons wereldwijde voedselsysteem is fundamenteel kapot.

25% van de wereldbevolking getroffen door voedselonzekerheid

Toegang tot adequate voeding is nochtans een mensenrecht, al sinds 1948.
De welbekende Sustainable Development Goals (SDG’s) willen acute en chronische honger uitroeien tegen 2030. Dat klinkt mooi, maar door conflicten, economische malaise en klimaatverandering staan we er helaas niet goed voor. Sinds het doel in 2015 werd vastgelegd, zijn we er zelfs op achteruitgegaan.

Vandaag zijn meer dan 730 miljoen mensen ondervoed. Dat is ongeveer 9% van de wereldbevolking. Maar als we kijken naar de mensen voor wie de toegang tot voedsel onzeker is, komen we uit op een duizelingwekkende 2,3 miljard mensen. Dat is zo’n 25% van de wereldbevolking. Hoe is het zover kunnen komen?

Het probleem is niet dat we onvoldoende voedsel produceren. Het probleem is hoe. Ons voedselsysteem is gebouwd op kunstmest, pesticiden en industriële landbouw, ingebed in een geglobaliseerd kapitalistisch systeem. Het put bodems uit, vervuilt water, vernietigt biodiversiteit en maakt mensen ziek. Tegelijk vergroot het de kloof tussen wie produceert en wie profiteert.

Soms vragen mensen mij of bio de wereld wel kan voeden. Maar misschien moeten we de vraag omkeren: kan ons huidige voedselsysteem de wereld wel voeden? In de afgelopen zestig jaar, sinds het begin van de zogenaamde Groene Revolutie, is de honger niet verdwenen. Integendeel. Intussen is de ongelijkheid toegenomen, is onze planeet vergiftigd en zijn er ziektes ontstaan door pesticiden en voeding die rijk is aan calorieën, maar arm aan voedingsstoffen.

In de praktijk

Laten we even kijken hoe een Oegandese landbouwfamilie te werk gaat in het klassieke voedselsysteem.

De familie gaat naar de markt om inkopen te doen. In de boodschappentas zitten:

• Geoptimaliseerde zaden: het promopraatje garandeert een mooie opbrengst, maar de zaden zijn duur. Bovendien kan je er moeilijk zelf nieuwe zaden van oogsten. De winkelier is er dus vrij zeker van dat je elk jaar terugkomt.

• Pesticiden uit Azië of Europa. Soms gaat het om landbouwgif dat in Europa niet meer gebruikt mag worden, maar nog wel geëxporteerd naar Oeganda.

• Eventueel wat kunstmest dat, door geopolitieke spanningen zoals rond de Straat van Hormuz, erg duur is geworden.

Aan het einde van het landbouwseizoen komt er een opkoper langs. Het is bang afwachten welke prijs die zal bieden. Vaak blijft de nettowinst, na maanden hard werken, zeer beperkt. Ondertussen zijn de bodem en het water wel aangetast.

Niet meteen een opbeurend verhaal, toch?

Maar is er geen betere, slimmere manier om voedsel te produceren?

Maak kennis met agro-ecologie!

Het is een uitgebreide verzameling van methodes om hedendaagse problemen aan te pakken. Volgens mij is het dé sleutel om voedselonzekerheid terug te dringen. Agro-ecologie is tegelijk een wetenschap, een sociale beweging én een geheel aan technieken.

Agro-ecologie kijkt op een holisitsche manier naar het voedselsysteem en is gebaseerd op maar liefst dertien principes, zoals je ziet in deze infographic: