“‘De top van de uitvoering?’

Maandag ging in het Turkse Antalya de 31^ste VN Klimaattop van start. Van 9 tot 20 november buigen regeringsleiders en beleidsmakers zich over een aantal prangende vragen omtrent onze omgang met de klimaatcrisis.

Na een zomer die de geschiedenis ingaat als de heetste ooit en met een resem recente klimaatrampen in het achterhoofd zou je denken dat de sfeer ter plaatse urgentie en daadkracht ademt. Eind augustus, amper twee maanden geleden, vielen er in Nepal meer dan duizend doden nadat een groot deel van een gletsjer loskwam en zich als een enorme massa naar beneden stortte over de dorpen, de huizen en de mensen die er woonden.

Overstromingen her en der halen intussen al geen voorpagina’s meer, maar worden behandeld als verkeersongevallen. Dat er dit jaar al meer dan achtduizend mensen verdronken bij overstromingen – het hoogste aantal in dertien jaar – verandert daar weinig aan.

Deze klimaattop wordt in de wandelgangen “de top van de uitvoering” genoemd. Kwestie van duidelijk te maken dat we niet op nieuwe ideeën moeten rekenen. Wellicht zijn die ook niet nodig. Alles is al lang gezegd. Alle data liggen op tafel. Het enige wat ontbreekt is animo en een gepaste dosis wilskracht. Hoe dat komt is ingewikkeld, en ook weer niet.

Klimaatwetenschappers en -activisten hebben twee problemen: ze behagen niet, en de problemen die ze benoemen zijn diffuus en onvoorspelbaar.

Wij luisteren liefst naar wie ons vertelt wat we willen horen. Naar wie ons een stralende toekomst voorhoudt, naar wie onze eigenwaarde boost, naar wie ons beterschap belooft voor onszelf. Een mooier huis, meer koopkracht, een leukere job, het aanzien dat we nooit gehad hebben of onderweg zijn verloren. Niemand wil met kerstmis naast de Cassandra van de familie zitten, die ene tante die het einde der tijden voorspelt, die schoonbroer die de implosie van de samenleving al jaren van ver ziet aankomen en in detail omschrijft. Het moet allemaal wel een beetje gezellig blijven.

Bovendien krijg je mensen niet warm met vage profetieën over de toekomst omdat niemand die precies kan voorspellen. ‘De kans is reëel dat je dorp, je straat, je huis in de komende twintig jaar worden overspoeld door een vloedgolf omdat de zeespiegel maar blijft stijgen’ is te vaag om schrikbarend te zijn. ‘De benzine kost vanaf morgen 15 % meer dan vandaag, je winkelkar is 25 % duurder geworden en je kinderen zijn al een jaar op zoek naar een betaalbare woning’ daarentegen is allesbehalve vaag en meteen tastbaar.

Dat de midterms in Alaska grotendeels over visserij gingen is niet zo opmerkelijk als je weet dat een groot deel van de bevolking van Alaska afhankelijk is van die visserij. Dat smeltend permafrost de geologie van Alaska beïnvloedt en de rivieren doet “roesten” is niet hun voornaamste bekommernis.

‘Alles is veel te duur’ is en blijft een veel wervender betoog dan ‘de wereld gaat traag, maar gestaag naar de verdoemenis’.

Net daarom vormen politiek en klimaatontwrichting zo’n bedroevende mismatch. De meeste politici weten best wat er moet gebeuren om erger onheil te voorkomen. Maar ze weten even goed dat ze met dat soort voorstellen en maatregelen onvoldoende kiezers voor zich winnen. Politici moeten nu eenmaal verkozen raken. Dat lukt helaas niet noodzakelijk met slimme oplossingen voor ernstige problemen. Integendeel, lijkt het soms. Dat we daar elke keer opnieuw verbaasd over zijn zegt een en ander over een enorm en koppig misverstand: dat mensen rationeel kiezen wie hen mag leiden en sturen. Wij mensen hebben de neiging onze ratio nogal te overschatten.

In 106 landen van de wereld werden dit jaar temperatuurrecords verbroken. Wetenschappers van Imperial College London en de London School of Hygiene & Tropical Medicine brachten in kaart hoeveel hittedoden er vielen in 30 Europese landen tijdens de zomer van 2026. Ze verzamelden en analyseerden data over meer dan 850 verstedelijke regio’s in de betreffende landen, waar ongeveer 40 % van de bevolking leeft. Hun onderzoek schat het aantal extra hittedoden op zo’n 50.000, bijna een verdubbeling van de cijfers voor 2022, toen er 29.000 extra sterfgevallen werden opgetekend.

Intussen zit het gletsjertoerisme in de lift. In het meest gunstige scenario verliezen we tegen het eind van de eenentwintigste eeuw zo’n kwart van ons gletsjerbestand, in het meest rampzalige scenario blijft er maar de helft van over en zullen de Alpen zo goed als al hun gletsjers verliezen. Een bedroevend weetje dat last-chance toeristen massaal naar de zieltogende gletsjers drijft. Dat al dat gletsjerhoppen de fragiele ecosystemen nog meer beschadigt en voor extra CO2 uitstoot zorgt is bijzaak.

Terug naar de klimaattop: wellicht kunnen we vrij veilig voorspellen dat ook deze ‘top van de uitvoering’ tot bitter weinig uitvoering zal leiden. De mensen en hun leiders hebben andere dingen aan hun hoofd. Oorlog. De prijs van benzine. Werkloosheid. Dringende kwesties met directe impact.

‘Failure to provide an overwhelming response to the climate crisis means “the world we know is over”, sprak Hilda Heine, de president van de bedreigde Marshalleilanden in de Stille Oceaan op dag drie van de bijeenkomst. Een Cassandravoorspelling die  zichtbaar en tastbaar is voor haar volk en haar kiezers, die hun land elk jaar wat dieper onder de zeespiegel zijn verdwijnen.

Geen diersoort zo hoogmoedig als de mens, die denkt dat de planeet die hij bewoont hoofdzakelijk bestaat om hem te dienen en plezieren. Die planeet zal zich blijven roeren, op tal van grillige en onherkenbare manieren. Vroeg of laat wordt het concreet genoeg, maar wellicht is het dan te laat.