Ook in het Globale Zuiden komt de zonnerevolutie nu echt onder stoom

De reden daarvoor is dat China de voorbije drie decennia de fabriek van de wereld is geworden en intussen veel mondiale industrietakken sterk domineert. In vervuilende sectoren zoals staal of aluminium is het land goed voor de helft, of zelfs meer, van de wereldproductie. Tegelijk hebben de EU en de VS een deel van hun industrie aan China en andere landen verloren, en is vooral de EU in belangrijke mate overgeschakeld op koolstofvrije elektriciteitsproductie.

De grote verschuiving van de voorbije dertig jaar is daarom dat de emissies van de VS en de EU daalden, terwijl die van China pijlsnel zijn gestegen naar haast een derde van de mondiale CO₂-emissies. Ook India en Indonesië worden grotere uitstoters.

De allerbelangrijkste factor was dat China zijn economische opgang op kolencentrales bouwde, waardoor zijn CO₂-uitstoot steeg van 2 miljard ton in 1985 naar meer dan 12 miljard ton C0₂ in 2025. 

Per hoofd van de bevolking blijven de VS meer uitstoten dan China. Rusland is de voorbije jaren geleidelijk aan opnieuw meer gaan uitstoten, in totaal en ook per hoofd. Afrikaanse emissies staan niet in de grafiek, omdat ze tot nu toe extreem laag waren. 

China jaagt de zonnerevolutie aan

China maakt het probleem dus groter, waardoor het land per definitie ook een deel van elke oplossing móét worden. Nu beschikt het ook wel over troeven om daartoe bij te dragen. Het produceert niet alleen het leeuwendeel van alle zonnepanelen, windturbines en batterijen, maar het maakte ze in de loop van de voorbije 20 jaar ook almaar goedkoper en installeert ze zelf ook massaal. 

Nog altijd produceert China zijn zonnepanelen 10% goedkoper dan India, en 35% goedkoper dan Europa. China is goed voor meer dan 70% van de globale productie van zonnepanelen. Vorig jaar werd in de wereld een record van 600 GW aan zonnepanelen geïnstalleerd. Dat is het vermogen van 600 grote kerncentrales of 1,2 miljard zonnepanelen. Een absoluut jaarrecord. 

Op elke dag van 2025 werden in de hele wereld meer dan 3,2 miljoen zonnepanelen geïnstalleerd. Liefst 370 GigaWatt (GW) daarvan werd in China geplaatst. Volgens het IEA installeerden meer dan dertig landen meer dan 1 GW aan zonnepanelen. Windkrachtinstallaties namen in 2025 eveneens met een record van 160 GW toe. 

De zonne-explosie stopte in 2025 de groei van de fossiele stroomproductie, blijkt uit het rapport Global Electricity Review 2026 van denktank Ember. Voor het eerst in de geschiedenis zorgden waterkracht, zon en wind voor meer dan een derde van de mondiale stroomproductie, en steenkool voor minder dan een derde. Dat is vooral te danken aan China, waar de toename van de vraag naar elektriciteit volledig opgevangen werd door hernieuwbare energie, waardoor de emissies uit energieproductie voor het tweede jaar op rij niet toenamen in China, en daardoor ook amper nog in de wereld. 

De stroomvraag neemt in China sterk toe, omdat de lichte industrie al voor driekwart draait op elektriciteit, de meerderheid van de verkochte wagens elektrisch is en zelfs 26% van de verkochte trucks elektrisch was in 2025. China spaart door de elektrificatie van zijn transport per dag nu al 1 miljoen olievaten uit, op jaarbasis goed voor tweemaal de oliereserves van alle OESO-landen. China’s energietransitie draagt op die manier ook bij tot zijn energieveiligheid, zeker nu de bevoorrading met gas en olie door de blokkering van de Straat van Hormuz zo onzeker is. 

China’s export van groene technologie was in 2025 goed voor 6,7% van zijn totale uitvoer, haast evenveel als zijn textiel en elektronica. Het Ember-rapport wijst erop dat ‘China’s economische expansie meer en meer verbonden is met een verdieping van de energietransitie’. Dat is wellicht de beste garantie dat China op die weg voortgaat. China’s economische ontwikkeling was erg fossiel, nu wordt ze dus stap voor stap elektrisch. De vraag is wel hoe snel dat zal gaan. Dat zal mee bepalen of het scenario van een ‘zo klein mogelijke overschrijding’ haalbaar blijft. 

De zon schijnt nu ook in het donker

Batterijen luiden de tweede fase van de zonnerevolutie in. De prijs van batterijen zakte in 2025 wereldwijd met liefst 45%. China levert overvloedig veel goedkope batterijen in alle maten en gewichten. Het plaatste in 2025 ook 60% van alle batterijen wereldwijd en de opslagcapaciteit nam er in één jaar toe met liefst 84%.

Op sommige plaatsen zorgen batterijen er al voor dat zonne-energie zoveel beter benut wordt dat de zogenaamde fossiele avondpiek (het aanzetten van gascentrales zodra de zon niet meer schijnt) stilaan verdwijnt. Californië is de vierde economie van de wereld en is een van de eerste om die fossiele avondpiek te doen verdwijnen, omdat de zonne-energie er massaal op batterijen wordt opgeslagen. In 2025 was de toename van zonne-energie in de zogenaamde ‘Sunshine State’ zelfs groter in de avond dan overdag. Australië en Chili hebben nu genoeg batterijen geplaatst om de helft van de zonne-energie van hun nieuwe installaties in 2025 naar de avond te verplaatsen. 

Pakistan is een heel ander voorbeeld dat aantoont dat spreken over ‘een revolutie’ niet overdreven is. Tussen 2023 en 2025 werd er 27 GW aan zonnepanelen gebouwd. Dat is evenveel als alle bestaande kolen- en gascentrales van het land samen. In combinatie met batterijen krijgen gezinnen zo toegang tot stroom voor de helft van de stroomnetprijs. Dat verklaart waarom de elektriciteitsvraag sterk toenam in Pakistan en de “zonnerevolutie” gezinnen, boeren en kleine ondernemingen voor het eerst toegang gaf tot stroom. 

De grote vraag is of de opgang van zon, wind en opslag kan voorkomen dat we nog eens meemaken dat de emissies in gevestigde economische grootmachten zakken, maar dramatisch toenemen in een opkomende macht. Met andere woorden: zal India, het volkrijkste land ter wereld, het fossielintensieve pad van China, intussen het tweede volkrijkste land, volgen? 

Er zijn goede redenen om te denken van niet. Zonne-energie was tienmaal zo duur toen China even rijk was als India vandaag. Zonne-energie en -opslag zijn nu al goedkoper dan steenkool in India, dat overigens een veel minder energie-intensieve ontwikkeling kent dan China, met meer diensten dan industrie.

Eerste tekenen van een Afrikaanse zonnetocht

Mogelijk staan we aan het begin van een soortgelijke omwenteling op het Afrikaanse continent, al blijft nog heel wat onder de radar van officiële cijfers omdat het ook hier om decentrale installaties gaat. Dat zijn installaties die niet met het stroomnet verbonden zijn en meestal met behulp van energie-opslag de schommelingen van zonne- en windenergie opvangt. Energiedenktank Ember maakte bekend dat de Chinese export van zonnepanelen naar Afrika van juli 2025 tot juni 2026 met 53% is gestegen naar 23 GW. 

In 2023 ging nog de helft van die zonnepanelen naar Zuid-Afrika, nu was het nog 20%. Aangezien meestal driekwart van de ingevoerde zonnepanelen binnen de zes maanden effectief wordt geïnstalleerd, wordt in 2026 wellicht 17 GW aan decentrale zonne-installaties gebouwd. Dat zijn 100.000 zonnepanelen per dag, verspreid over de 54 Afrikaanse landen. Dat is een stijging met 45% tegenover 2025. In 36 van de 54 landen wordt volgens Ember een recordhoeveelheid aan zonnepanelen geïnstalleerd. 

Als die stijging zich zou doorzetten, is dat goed nieuws op meerdere fronten. Niet alleen hebben in Afrika tot nu toe 600 miljoen mensen geen toegang tot stroom en kan de zonnerevolutie daar verandering in brengen. Afrika is bovendien heel groot, waardoor het heel veel oppervlakte heeft om zijn schat aan wind- en zonnekracht te oogsten. Liefst 39% van het mondiale potentieel van wind en zon zich in Afrika, aldus Thijs Van de Graaf, professor internationale energiepolitiek aan de UGent. 

Misschien kan het Afrikaanse continent, nadat het haasje-over deed met de vaste telefoonlijn door meteen naar mobiele telefonie te gaan, zichzelf elektrificeren zonder eerst een nationaal stroomnet te bouwen. Zo kan Afrika het eerste continent worden dat ‘groen’ industrialiseert.

Wassima Ait Ahmed van de Marokkaanse klimaat- en energiedenktank IMAL wijst erop dat decentrale productie en opslag in Marokko grote kansen biedt. ‘Als ze strategisch gepland wordt, kan Marokko’s energietransitie een krachtige motor worden van geografisch verspreide jobcreatie, van engineering en installatie tot productie, software, propere mobiliteitsinfrastructuur en productieve toepassingen in landbouw en industrie.’ 

Het is overigens opvallend dat vijf van de elf landen die de Climate Action Tracker (CAT) de beste score van “bijna voldoende” geeft voor hun klimaatbeleid, Afrikaanse landen zijn: Ethiopië, Kenia, Marokko, Gambia en, verbazend genoeg, ook olieproducent Nigeria.

Ethiopië en Kenia halen meer dan 90% van hun stroom uit hernieuwbare bronnen. Ethiopië was in 2024 het eerste land van de wereld dat de invoer van voertuigen met een verbrandingsmotor verbood. Marokko begint zijn grote potentieel aan zonne- en windkracht te benutten en beloofde stroomproductie met steenkool (nu nog de helft van de elektriciteitsproductie) te stoppen tegen 2040. 

Een bijkomende reden voor de goede Afrikaanse cijfers is dat de CAT bij het toekennen van de score rekening houdt met historische verantwoordelijkheid, emissies per hoofd en de capaciteit om stappen vooruit te zetten. 

Blijven onvermeld op het lijstje van de CAT: Gabon en de Democratische Republiek Congo. Dat zouden nochtans, volgens recent onderzoek van Belgische wetenschappers, net als de Aziatische ministraat Bhutan, koolstofnegatieve landen zijn. Dat wil zeggen: ze slaan in hun wouden meer koolstof op dan ze uitstoten. Beide Afrikaanse landen blijven onvermeld omdat ze als relatief kleine landen nog niet grondig onderzocht werden. 

Recent onderzoek van Belgische wetenschappers zoals Wannes Hubau bracht voor een hele reeks Afrikaanse landen met behoorlijk wat woud in kaart hoeveel ze netto uitstoten als je rekening houdt met de koolstofopname door hun bossen, de uitstoot die ze verwekken door bos te kappen voor ander gebruik en door fossiele brandstoffen te verbranden. De onderzoekers baseerden zich daarbij weliswaar op gegevens van 2015-2019, omdat ze voor die periode over de beste gegevens beschikten. Maar Hubau maakt zich sterk dat hun besluit nog altijd geldig blijft. ‘Ik denk dat de cijfers nog steeds relevant zijn, omdat de basissituatie niet veel veranderd is.’

Uit het onderzoek blijkt dat de Democratische Republiek Congo, die haast twee derde van het Afrikaanse regenwoud omvat, een koolstofopname 81 miljoen ton realiseert (te vermenigvuldigen met 3,7 voor CO₂). Dat is de grootste opname ter wereld. Maar door landbouw, houtskoolproductie, houtkap en wegenaanleg wordt veel bos afgebrand, waardoor 166 miljoen ton koolstof of meer dan 600 miljoen CO₂ in de atmosfeer belandt. 

Gabon en de Democratische Republiek Congo daarentegen zijn dunbevolkte landen die inspanningen leveren of geleverd hebben om hun woud te beschermen, waardoor hun “longfunctie” groter is dan wat ze in de lucht stoten. 

Latijns-Amerika heeft veel mogelijkheden

Behalve in Afrika zien we ook verschuivingen in Latijns-Amerika. Een land als Chili is gezegend met ontzettend veel zon en wind, waaruit het nu al 38% van zijn stroom haalt. Met waterkracht erbij loopt dat cijfer op tot 66%. Steenkool werd de voorbije tien jaar verminderd van 28 naar 18%. Opvallend is dat de nieuwe extreemrechtse regering in Chili blijft kiezen voor zonne- en windenergie, omdat die nu eenmaal het goedkoopst zijn. 

Brazilië haalt dan weer meer dan 80% van zijn stroom uit hernieuwbare bronnen, met waterkracht voorop. De herverkiezing van Lula als president is goed nieuws voor het klimaat, omdat hij in tegenstelling tot de Bolsonaro’s meer maatregelen neemt om het Amazonewoud te beschermen. 

Beide landen maken deel uit van een continent dat door veel waterkracht, en steeds meer zonne- en windkracht, al 65% van zijn stroom uit hernieuwbare bronnen haalt.

Slechte leerlingen

Behalve goede leerlingen zijn er helaas ook mindere presteerders als het gaat over de energietransitie. Zij krijgen van de Climate Action Tracker (CAT) het predicaat “ernstig ontoereikend”. Sinds de terugkeer van Donald Trump als president horen de VS daar bij. Het land met de grootste historische verantwoordelijkheid voor het klimaatprobleem heeft zich niet alleen teruggetrokken uit het klimaatakkoord van Parijs, maar ook uit het VN-klimaatverdrag. 

De Verenigde Staten nemen dus geen enkel internationaal engagement meer op. Opmerkelijk is dat geen enkel ander land de Amerikaanse supermacht volgde om uit het klimaatakkoord te stappen. Alle andere landen blijven dus op een of andere manier betrokken bij de internationale klimaatactie.

De CAT berekende dat Trumps tweede ambtsperiode zal leiden tot een extra miljard ton CO₂ in de atmosfeer. Daarnaast probeert de Amerikaanse president ook het klimaatbeleid bij het Internationaal Muntfonds en de Wereldbank te ondermijnen. Vorig jaar raakte ook bekend hoe zijn vertegenwoordigers met agressieve dreigementen bij de Internationale Maritieme Organisatie een mondiale koolstoftaks op bunkers wisten te voorkomen. 

Dat alles belet niet dat zonne-energie en windkracht zich ook in de VS blijven ontwikkelen, omdat ze nu eenmaal sneller en meestal ook goedkoper te ontplooien zijn. Dat de VS niet meer aanwezig zijn op klimaattoppen ervaart de Belgische klimaatonderhandelaar Peter Wittoeck als een voordeel. ‘Daardoor valt er een agressieve antistem weg, maar soms treden de acolieten van de VS, zoals Saudi-Arabië, nu assertiever op, terwijl die vroeger soms wat afgeremd werden door de VS.’ 

In Rusland nemen de emissies toe. Het land haalt slechts 1% van zijn energie uit zonne- en windkracht. Rusland maakte tot nu toe geen noemenswaardige keuze voor hernieuwbare energie. 

Ook in het Midden-Oosten staat de overgang naar hernieuwbare energie nog in de kinderschoenen. Iran en Irak halen minder dan 1% van hun stroom uit zonne-energie. Wel zijn er uitzonderingen, zoals Libanon, waar de teller op 30% staat. Ook Turkije zet stappen vooruit, met 11% uit zowel wind en zon. 

Het kan, maar… 

Er zijn dus wel degelijk mogelijkheden om onze emissies snel te verminderen. Wat er met zonne- en windenergie gebeurt, en met de opslag van deze onderbroken energievormen, was tien of zelfs vijf jaar geleden nog ondenkbaar. 

Nu al worden er opmerkelijke stappen gezet, maar er zou veel meer kunnen. Dat is ook nodig om de kleinst mogelijke overschrijding van anderhalve graad mogelijk te maken, zoals UNEP voorstelt. 

De globale emissies lijken stilaan op een plateau te landen, maar dat mag niet lang duren. De energietransitie komt goeddeels neer op elektrificatie, en elke toenemende vraag naar stroom moet vanaf nu met hernieuwbare energie worden beantwoord. Als die stroomvraag te snel groeit – bijvoorbeeld door de bouw van datacentra – wordt de daling van de emissies uitgesteld en wordt het moeilijker om de overschrijding tot 1,9 graden te beperken. 

Met meer politieke wil in de grootste uitstotende landen en regio’s kunnen de wereldwijde CO₂-emissies tegen 2030 met 5 miljard ton reduceren. Maar wanneer India, China en Saudi-Arabië hun financiële bijdrage aan het VN-klimaatpanel IPCC uitstellen om te verhinderen dat het zijn zevende rapport nog vóór de klimaattop van 2028 publiceert – waar nieuwe nationale klimaatplannen op tafel moeten liggen – roept dat de vraag op of het gevoel van urgentie er wel is op de plaatsen waar dat nodig is.