Europees rapport: plantaardige eiwitten maken ons weerbaarder tegen economische schokken

Eiwitten zijn essentieel voor de menselijke voeding en gezondheid, en in heel Europa groeit de belangstelling voor gezondere en duurzamere voedingspatronen. De gemiddelde eiwitinname onder volwassenen in de EU ligt rond de 80 tot 85 gram per persoon per dag, wat meer is dan de meeste bevolkingsgroepen nodig hebben.

Vlees en dierlijke producten maken ongeveer 60 procent uit van de totale eiwitinname. Er is dus ruimte om de samenstelling van de eiwitbronnen meer in evenwicht te brengen, zonder dat dit ten koste gaat van gebalanceerde voeding, stelt het rapport.

Broeikasgassen

De studie toont hoe het huidige eiwitsysteem in Europa gepaard gaat met aanzienlijke milieudruk. De veeteelt is verantwoordelijk voor meer dan 65 procent van de broeikasgasemissies uit de landbouw in de EU, en weidegronden en voedergewassen nemen samen meer dan de helft van de landbouwgrond in beslag.

Stikstof afkomstig van vee en het gebruik van meststoffen draagt bij aan waterverontreiniging en eutrofiëring, waarbij te veel reststoffen uit bemesting achterblijven in het milieu.

In 2023 was de landbouw in de EU bovendien verantwoordelijk voor zowat 94 procent van de ammoniakemissies, wat dan weer een belangrijke bron is van luchtvervuiling door fijnstof.

Daar komt nog bij dat de veeteelt sterk afhankelijk is van geïmporteerd voer: de EU voert bijna twee derde van het eiwitrijke veevoer in en die aanvoer is geconcentreerd in een paar landen, voornamelijk Brazilië, Argentinië en de Verenigde Staten.

Alleen al de soja-import bedraagt zo'n 30 miljoen ton per jaar, grotendeels voor diervoeding. De uitbreiding van de sojateelt is gekoppeld aan ontbossing en verlies van biodiversiteit in delen van Zuid-Amerika.

Geopolitieke spanningen hebben in de afgelopen jaren herhaaldelijk de prijzen van energie en kunstmest opgedreven. En verstoringen in de toeleveringsketens hebben de kwetsbaarheden van onze afhankelijkheid aan het licht gebracht, en getoond hoe belangrijk het is de veerkracht van de Europese voedselsystemen te versterken.

Herbalancering

Mar niet alle veeteelt heeft dezelfde ecologische voetafdruk, toont het onderzoek ook aan. Extensieve begrazing op graslanden kan zelfs bijdragen aan de instandhouding van biodiversiteit en aan landschapsbeheer, en ongeveer een op de drie beschermde habitats in Europa is afhankelijk van begrazing.

Dit is een van de redenen waarom het rapport eiwitdiversificatie niet presenteert als een vervanging voor de veehouderij, maar als een geleidelijke ‘herbalancering’ van de eiwitvoorziening en -consumptiepatronen in Europa.

Die oefening moet hand in hand gaan met duurzamere veehouderij en is bedoeld om het plattelandsleven en de regionale economieën te beschermen.

Plantaardige alternatieven

Eiwitdiversificatie is divers: naast gevestigde plantaardige voedingsmiddelen zoals peulvruchten, vlees- en zuivelalternatieven, beoordeelt het rapport ook opkomende opties zoals insecten en kweekvlees. Maar er zijn nog grote verschillen in technologische volwassenheid, milieuprestaties, economische haalbaarheid en aanvaarding door de consument. Met name insecten en kweekvlees scoren op dit moment nog een pak minder goed.

Plantaardige eiwitten bieden momenteel de meest directe milieuvoordelen, blijkt uit het rapport. Ze zijn relatief bekend bij de consument en kunnen geproduceerd worden via gevestigde systemen, en hebben dus een aanzienlijk potentieel om de uitstoot van broeikasgassen, stikstofvervuiling en de druk op het landgebruik te verminderen.

Ten slotte kijkt het rapport ook naar de economische kansen die alternatieve eiwitten bieden. De wereldwijde consumptie ervan zou tegen 2035 kunnen groeien met factor zeven. De markt voor plantaardige eiwitten alleen al zal naar verwachting groeien van ongeveer 24 miljard dollar in 2025 tot 35 miljard dollar in 2030.