“‘‘Met de gezondheid van onze kinderen speel je de lotto niet’’

De goede wil op het terrein is enorm. Steden, gemeenten en scholen experimenteren volop met nieuwe vormen van schoolvoeding, mede dankzij de Vlaamse cofinanciering. Toch botsen deze pioniers op een glazen plafond. Innovatieve ideeën lopen vaak vast in een versnipperd ondersteuningsaanbod vanuit verschillende departementen of verdrinken in tijdelijke subsidies die stoppen net wanneer een project op kruissnelheid komt.  

Willen we de Vlaamse investeringen verzilveren, dan zijn drie strategische keuzes cruciaal voor een kader dat scholen ontzorgt en schoolvoeding beschermt tegen politiek getouwtrek of een loterij.

1. Integreer voeding op school in een integrale aanpak

Een bord gezond eten voorschotelen is een begin, maar is niet genoeg om onze kinderen echt gezonder te laten eten. Verschillende studies tonen aan dat impact op lange termijn alleen lukt als het voedingsaanbod hand in hand gaat met voedingseducatie, niet alleen voor de leerlingen, maar ook gedragen door de hele schoolgemeenschap. De praktijk in de refter moet aansluiten bij de theorie in de klas.

Dat is de kern van een integrale aanpak of Whole School Food Approach: een beleid waarbij de klas, de refter en de bredere schoolomgeving met elkaar verweven zijn. Zo garanderen we dat ook kwetsbare kinderen de kennis en praktijkervaring opbouwen die nodig is voor een gezonde toekomst. Europa investeerde de voorbije jaren veel tijd en middelen om deze aanpak uit te testen in meer dan 850 scholen in 22 landen. Het eindrapport is duidelijk: een Whole School Food Approach rendeert. Door deze aanpak te vertalen naar een Vlaamse standaard, geven we scholen en lokale besturen één duidelijk kader in plaats van een kluwen aan initiatieven en administratie.

2. Maak de financiering werkbaar voor elke gemeente

De huidige regels van de Vlaamse cofinanciering bevoordelen onbedoeld steden met meer administratieve slagkracht. Om de loterij te stoppen, moeten we naar flexibele regels die vertrekken vanuit de lokale realiteit. Vandaag blokkeert de strikte '90/10-regel' veel lokale besturen: 90% van het budget moet naar het voedingsaanbod zelf gaan, terwijl de grootste drempel voor een school vaak de logistiek is - niet de prijs van een appel, wél de koelkast of helpende handen. Geef lokale besturen de vrijheid om middelen in te zetten waar de nood het hoogst is, zonder te stigmatiseren.

3. Kies continuïteit boven tijdelijke projecten

Gezonde voeding mag niet afhangen van een gunstige begrotingsperiode of de politieke welwillendheid van het moment. Lokale besturen aarzelen vandaag om in te stappen of op te schalen naar alle leerlingen, omdat de financiering op lange termijn onzeker blijft. Een structurele verankering is essentieel om scholen het vertrouwen te geven dat ze kunnen investeren in een eerlijk ondersteuningsmodel voor alle scholen. Enkel door de stap te zetten van losse projectoproepen naar een permanent decretaal kader, maken we van gezonde schoolvoeding een recht in plaats van een tijdelijke gunst.

Investeren is renderen

Investeren in schoolvoeding is geen kostenpost, maar een strategische belegging in maatschappelijke veerkracht. Ongezonde voeding kost de Europese economie jaarlijks €464 miljard aan zorg en productiviteitsverlies. Een doordacht voedingsbeleid biedt een drievoudige winst: gezonde generaties, een stabiele afzetmarkt voor onze landbouwers en gelijke kansen vanaf jonge leeftijd. Onderzoek van het Wereldvoedselprogramma bevestigt dat elke euro die we vandaag slim investeren, 3 tot 9 euro aan maatschappelijk rendement oplevert.

De kennis is er, de goesting op het terrein ook. Het is nu aan de Vlaamse politiek om dit kader samen met het werkveld definitief te verankeren in een visie die de volgende verkiezingen overstijgt. Onze kinderen zijn meer dan een lotje in een loterij.

De aanbevelingen in dit artikel zijn gebaseerd op de resultaten van het Europese project SchoolFood4Change. In dit traject verzamelde Rikolto, samen met 42 partners, de bewijslast bij meer dan 850 scholen in 22 landen over hoe een integraal voedingsbeleid de gezondheid van leerlingen en de lokale economie versterkt.