“‘‘Ik weet het niet meer’’

Echt, ik weet het niet meer. Ach wat, het kan geen hond iets schelen dat een bejaarde brompot zoals ik het niet meer weet. Hier is je stok, maak een wandelingetje, opa. En hou vooral op met zuchten.

Dat wandelingetje kan wachten tot straks, ik moet hier eerst maar eens duchtig doorjammeren. Want ik ben ten eind raad, wat zeg dik, ik heb het einde van mijn raad ver achter mij gelaten.

Bijvoorbeeld.

Amerikaanse en Israëlische raketten bestoken Iran. De opperste ayatollah, die zijn bloedeigen mensen al zevendertig jaar beestachtig pijnigt, krijgt een bom op zijn tulband en keert weer naar zijn schepper.

Toen ik dat hoorde ontsnapte spontaan een diepe zucht van opluchting mijn oude longen. Eindelijk. Eindelijk! Vooruit met alle geiten, van de Kaukasus tot Beloetsjistan! Laat de gefolterde Iraniërs zich jubelend bevrijden van hun loodzware juk! Nauwelijks te geloven dat twee wereldberoemde schurken, Donald Trump en Benjamin Netanyahu, ons dit geschenk in de schoot werpen!

Opgelet, in vergelijking met de opperayatollah is de opperbaas van de Verenigde Staten een miniminimispuntje. Een schurkje van het zevende knoopsgat. Die van Israël, dat is ander kaliber. Maar geef toe, voorbeeldige humanisten zijn ze geen van beiden. Allesbehalve.

Blijkbaar heb je een stelletje bandieten nodig om de opperbandiet uit de weg te ruimen. Zonder gaat het niet.

Slechts door schurkenstreken overwin je schurken

Het is niet de eerste keer dat zoiets gebeurt, hoor. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de Britse luchtmacht onder leiding van Arthur Harris, Bomber Harris, let op de bijnaam, tientallen vierkante kilometers Duitsland platgebombardeerd. Duizenden doden. Enkel in Dresden vijfentwintigduizend. De Britse bommen konden Hitler er niet onder krijgen. Dat ze een beslissende bijdrage hebben geleverd tot zijn nederlaag, lijdt geen twijfel. Na de bevrijding kreeg Harris een hoge Amerikaanse onderscheiding. Voor de oorlog had hij al wat opstandelingen in de Britse koloniën weggebombardeerd.

Held? Zo te zien wel.

Schurk? Zo te zien wel.

En wat te denken van Winston Churchill, eerste minister, de man die hem op pad stuurde? Held? Schurk? Zonder Churchills bokkigheid was Hitler nooit verslagen. Wel ten koste van duizenden en duizenden en duizenden dode jonge mannen.

Dezer dagen zie ik exact hetzelfde mechanisme, dit keer in een ver land. Slechts door schurkenstreken overwin je schurken.

In oorlogen grijnst de tronie van onze eigen demonen ons aan

Er is nog meer dat mijn kleine verstand te boven gaat.

Dagelijks kun je in onze kranten en weekbladen (en sociale media? Daar weiger ik aan mee te doen) doorwrochte uiteenzettingen van hooggeleerde juristen lezen die je uitleggen dat al dat gebombardeer in Iran een schending is van het internationale oorlogsrecht.

En ik die altijd had gedacht dat niet één oorlog, ooit, ook al was het bij benadering, in de verste verte iets te maken heeft gehad met internationaal oorlogsrecht. Wie denkt dat oorlogvoerende partijen braafjes de bepalingen van het internationale oorlogsrecht uit het hoofd leren om vervolgens vol eerbied en deemoed de vijand ordentelijk tegemoet te treden, die doet me denken aan de koorknaap die gelooft dat de pater koorleider zijn pij aan het uittrekken is om onder de douche te gaan.

Ik lees die krantenartikels met ontploffende verbazing. Dat hou je toch niet voor mogelijk? Ik heb nog nooit een oorlog meegemaakt, de Here zij geprezen voor zoveel onverdiende genade, en ik waag het te hopen dat ik nooit een oorlog zal hoeven mee te maken. Dat belet niet dat het voor mij als een paal boven water staat dat alle oorlogen, ik herhaal, alle oorlogen, smerige, hemeltergende, vunzige, verdierlijkte orgieën van uitbarstend, loeihard, grof geweld zijn.

Oorlogen zijn een opeenstapeling van chaossen, ook al heeft dat woord in onze taal geen meervoud. Dat is vandaag zo, dat was eeuwen geleden zo. Lees maar eens Simplicissimus van Grimmelshausen. Zeventiende eeuw, dertigjarige oorlog. Één inwoner op drie in de Duitse gebieden overleefde die oorlog niet.

Zijn oorlogen onmenselijk? Integendeel, zij zijn honderd procent des mensen. In oorlogen grijnst de tronie van onze eigen demonen ons aan.

Oorlogen zijn altijd ongeregeld.

Stel dat in vredestijd plotsklaps alle rode stoplichten uitvallen en iedereen én links én rechts van de weg mag rijden, zonder snelheidsbeperkingen. Zo is oorlog. Maar dan tot de tiende macht. Nee, de honderdste.

Oorlogen zijn altijd ongeregeld. Niks geen internationaal oorlogsrecht. Internationaal oorlogsrecht is fictie en is altijd fictie geweest. Dat de oranje vlegel in zijn witte huis het oorlogsrecht feestelijk aan zijn laars lapt, ja, wat hadden we dan gedacht? Waren vroegere bewoners van datzelfde witte huis soms deugdzamer? Bedachtzamer zeker wel, maar deugdzamer? Respectvoller?

Ik herinner me levendig een gesprek met een Belgische diplomaat ten tijde van de tweede oorlog in Irak (2003). België weigerde daaraan deel te nemen, mede dankzij onze toenmalige minister van buitenlandse zaken, Louis Michel, alias Big Loulou. De Belgische diplomaat was uitzinnig van razernij over wat hij noemde de pretentieuze stommiteit van Louis Michel en bijgevolg ook van België. Hij spuwde heel ondiplomatiek vitriool en zwavelzuur. Terwijl op dat moment al duidelijk was dat president Bush samen met zijn hele staf het zogezegde internationale oorlogsrecht bij het groot vuil had gezet. Waar het altijd al gestaan had. Sindsdien geloof ik niet meer zo erg dat diplomaten hoeders moeten zijn van wat de internationale rechtsorde, waar het oorlogsrecht onder ressorteert, wordt genoemd.

Op bevel van de oranje bullebak werd het sinistere bewind onthoofd dat het Iraanse volk al vier decennia knevelt en vernedert en vertrapt, dat in de wijde omgeving horden van de allerfanatiekste racisten en fascisten bewapent en financiert (wie die woorden te zwaar vindt, leze de beginselverklaring van bijvoorbeeld Hamas), dat beste maatjes is met nog een andere schurk, de diepgevroren tsaar in Moskou.

Sta even stil bij de gedachte dat wij op een dag de oranje windhaan in het witte huis dankbaar zullen moeten zijn omdat door zijn toedoen een somber beulenbewind ingestort is. Er zijn nu al genoeg Iraniërs die de bewoners van het witte huis toejuichen als hun grote bevrijder.

Dus nee, ik weet het niet meer. Echt, ik weet het niet meer.

Want ook het oranje liegbeest in zijn witte huis papt aan met de tsaar in Moskou.

En niemand weet wat zijn volgende grillen zullen zijn.

Een schier onoverkomelijk probleem is, zo verklaren stoeten deskundigen plechtig, dat je een dictatuur nooit kapot krijgt met luchtaanvallen alleen. Het is bekend, tienduizenden hondstrouwe aanhangers van de ayatollahs leiden dankzij de dictatuur een weelderig bestaan in een arm land en zij zijn tot de tanden gewapend plus bloedfanatiek. Probeer die maar eens uit te roeien.

Daar staat tegenover dat oorlogen telkens opnieuw spotten met voorspellingen. Oorlogen zijn een zootje ongeregeld. Zijn we Vietnam vergeten? Het machtigste leger ter wereld tegen een stelletje magere rijstboeren? De rijstboeren wonnen. Zijn we Afghanistan vergeten? Zowel de Sovjetunie als de Verenigde Staten gingen daar roemloos ten onder. In de zestiende eeuw kon het sterkste leger van Europa, het Spaanse, niet op tegen een handvol vrome waterlanders achter de zompige Hollandse dijken. Meer dan tweeduizend jaar geleden wonnen de Griekse stadsstaatjes uiteindelijk tegen de verpletterende overmacht van de autocratische Perzische koning Xerxes. En zo zijn we weer in Iran beland. Geen mens kan voorspellen wat na deze bommenregen van dat reusachtige land zal overschieten.

Nee, ik weet het niet meer. Alleen hoop ik innig dat de Iraniërs, met of zonder buitenlandse bijstand, erin slagen zich te bevrijden van de bloedige dictatuur die hun hoog beschaafde vaderland vertrapt en dat ze hun eigen democratie eindelijk vorm zullen kunnen geven. Ze hebben het meer dan verdiend.

Ik beheers hun taal niet, maar zelfs in Nederlandse vertaling bewonder ik diep de schittering van hun meer dan duizend jaar oude poëzie. Ferdousi, Roemi, Hafez, talloos veel anderen. De grote namen verdringen elkaar. Één voorbeeld:

Wij zijn de bron van blijdschap en van droefheid,
de oorzaak van het recht, maar ook van wreedheid.
Wij zijn verheven en een toonbeeld van gemeenheid,
verweerde spiegel en de beker van de wijsheid.

(Omar Chajjaam, ca. 1048-1123, vertaling J.T.P. de Bruijn)