“‘‘Hoe de VS de Koerden offert voor een oorlog tegen Iran’’

Terwijl alle ogen gericht zijn op Trumps plannen voor Gaza en Groenland dreigt een schokkende ontwikkeling ondergesneeuwd te raken. De VS willen het ‘nieuwe Syrië’ van Ahmad al-Sharaa inzetten tegen Iran. Daartoe steunden ze een aanval op hun eigen bondgenoten, de Koerdisch geleide Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), om hen te dwingen op te gaan in het Syrische leger en mee te vechten tegen pro-Iraanse milities in Irak. De protesten in Iran hebben de Amerikaanse vastberadenheid versterkt.

Op 17 januari reisde de Amerikaanse gezant Tom Barrack naar Erbil, hoofdstad van de Koerdische Autonome Regio in Irak. De Iraaks-Koerdische leider Masoud Barzani en SDF-bevelhebber Mazloum Abdi verwachtten een voorstel om de Syrische aanvallen te stoppen.

In plaats daarvan stelde Barrack dat de bombardementen alleen zouden ophouden als de SDF zou deelnemen aan aanvallen van het Syrische leger op pro-Iraanse milities in Irak. ‘Wij zijn geen huurlingen’, zou Abdi hebben gezegd. Barrack antwoordde: ‘Dan moeten jullie verdere aanvallen accepteren.’ Pas drie dagen later volgde een tijdelijke wapenstilstand, zonder finaal akkoord.

Tien jaar geleden was IS de grootste angst van Europa en de VS. De organisatie trok geradicaliseerde jongeren aan en vormde een directe dreiging voor zowel het Midden-Oosten als het Westen. Dat leidde tot de ‘Global Coalition Against IS’.

Omdat weinig landen troepen wilden sturen, werden lokale bondgenoten gezocht. In Syrië namen Koerdische strijdgroepen die rol op zich en vormden later de SDF.

In 2019 versloegen zij IS militair en bleven daarna kampen en gevangenissen bewaken met duizenden IS-strijders en hun families, onder wie veel Europese burgers. Zo beschermden ze indirect ook Europa.

De Koerdische strijders vochten niet alleen tegen IS voor het Westen, maar ook voor hun eigen politieke project, geïnspireerd door PKK-leider Abdullah Öcalan: een gedecentraliseerd Syrië met regionale autonomie. Ze hoopten dat hun inzet diplomatieke steun zou opleveren. ‘Ze deden het voor zichzelf, meer dan voor ons’, zei Trump vorige week afkeurend.

Het moment van de waarheid kwam vorig jaar, nadat onderhandelingen begonnen tussen de SDF en de nieuwe president Ahmad al-Sharaa over die gedecentraliseerde staatsstructuur.

Belangrijke kanttekening: Al-Sharaa was leider van Hayat Tahrir al-Sham, een jihadistische beweging voortgekomen uit Al Qaeda. Hoewel zij tegen IS vochten, delen ze elementen van dezelfde extremistische ideologie.

Dat de VS en de EU Al-Sharaa snel erkenden als legitiem president verbaasde velen, maar is niets minder dan geopolitiek opportunisme.

Daar komt Iran in beeld. Iran hield het gruwelijke regime van Bashar Assad jarenlang overeind via de Revolutionaire Garde en sjiitische milities uit Libanon en Irak. Ze waren betrokken bij zware oorlogsmisdaden. Al-Sharaa en zijn beweging vochten jarenlang tegen die Iraanse invloed. Wraak speelt nu een grote rol.

De VS en de EU zien in het nieuwe Syrische leger, gedomineerd door anti-Iraanse groepen, een kans om Iran verder te verzwakken. Al maanden circuleren geruchten dat Washington Syrië onder druk zet om troepen in te zetten tegen pro-Iraanse milities in Irak. Dat past binnen de Israëlische en Amerikaanse strategie om Iraanse invloed regionaal terug te dringen, zeker nu Iran zelf wordt geteisterd door protesten.

In dat strategisch denken is de SDF minder belangrijk geworden voor de VS. Tom Barrack zei op 20 januari dat hun rol als belangrijkste anti-IS-macht ‘grotendeels voorbij’ is, omdat het Syrische leger die taken zal overnemen. Het is nu immers zélf lid van de Global Coalition Against IS. Opmerkelijk, aangezien dat leger groepen omvat met een vergelijkbare ideologie als IS.

Veel Syriërs hoopten na Assad zelf hun toekomst te kunnen bepalen, maar ze zullen nog wel even de speelbal blijven van externe belangen.

De SDF is enkel nog nodig als versterking van dat leger: tegen IS én mogelijk tegen Iraanse milities in Irak. SDF-bevelhebber Abdi aarzelt om drie redenen: hun doel van een gedecentraliseerd Syrië wordt telkens op het tweede plan geschoven, ze vrezen ondergeschikt te worden aan bevelstructuren van islamisten die Koerden verdreven en vermoordden, en ze willen niet vechten in conflicten waarmee ze weinig te maken hebben.

Dat alles toont dat Syrië geen echt soeverein land is. Ook de Arabisch-soennitische meerderheid van Syrië, die lijkt te denken dat Al-Sharaa hun waardigheid herstelt na decennia dictatuur, kan bedrogen uitkomen. Al-Sharaa blijft een pion: afhankelijk van de VS en Israël enerzijds, en Turkije anderzijds.

Opvallend genoeg vinden Israël en Turkije elkaar. Israël wil een sterk Syrisch leger tegen Iran, Turkije wil Koerdische invloed minimaliseren. Beiden steunen daarom de integratie van de SDF in het Syrische leger.

Wat vandaag gebeurt, past in een bredere visie op een ‘nieuw Midden-Oosten’. Dat is geen complottheorie, maar een openlijk bepleit project van de VS en Israël: steeds meer landen sluiten ‘vrede’ met Israël via de Abraham-akkoorden, een langdurige normalisering van Israël als koloniale staat, zónder Palestijnse staat. Syrië, Irak én Iran betrekken bij die normalisering is de natte droom van de Amerikaanse en Israëlische haviken. En als Turkije en passant de Koerden kan neutraliseren, is dat ‘mooi meegenomen’.

Veel Syriërs hoopten na Assad zelf hun toekomst te kunnen bepalen, maar ze zullen nog wel even de speelbal blijven van externe belangen. Dat is bijzonder pijnlijk, na jaren van oorlog, vernietiging en een massale exodus.