Gletsjers in Centraal-Azië verliezen record aan ijs

Uitgerekend in het door de Verenigde Naties uitgeroepen 'Internationaal Jaar van het Gletsjerbehoud', komt de studie onder leiding van Lander Van Tricht, verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en ETH Zürich, met onthullende cijfers: in 2025 hebben gletsjers in Centraal-Azië een record aan ijsmassa verloren. Dat is geen goed nieuws voor de miljoenen mensen in de stroomafwaartse gebieden, voor wie de gletsjers een cruciale waterbron vormen.

Tijdens de zomermaanden houdt het smeltwater de rivieren immers op gang en die zijn essentieel voor drinkwater, landbouw en waterkrachtcentrales in landen als Kirgizië, Tadzjikistan, Oezbekistan en Kazachstan.

Maar veldobservaties van zestien gletsjers in het Tiensjan- en Pamirgebergte wijzen op grote ijsverliezen tot wel 30 kubieke kilometer ijs in een jaar tijd. Dit is bijna 2 procent van het resterende gletsjervolume in Centraal-Azië, wat overeenkomt met ruwweg 30 procent van al het gletsjerijs dat vandaag nog over is in de Europese Alpen.

Waterconflicten

‘De gletsjers in Centraal-Azië functioneren als natuurlijke watertorens’, legt Van Tricht uit. ‘Als ze krimpen, kan er smeltwater tijdelijk meer smeltwater zijn, maar uiteindelijk neemt de waterafvoer af omdat er minder ijs overblijft. Dat baart grote zorgen voor de waterveiligheid op lange termijn.’

De sterke afhankelijkheid van zulke bronnen en de ongelijke verdeling ervan zorgen nu al voor terugkerende spanningen en geopolitieke waterconflicten.

Volgens de onderzoekers zijn de uitzonderlijk warme lente- en zomertemperaturen, in combinatie met een sterke afname van de sneeuwval, de oorzaak van het verlies aan ijsmassa. Hierdoor verwijnt de beschermende, witte sneeuwlaag ongebruikelijk vroeg, waardoor het donkere gletsjerijs bloot komt te liggen en het smeltproces versnelt.

‘Negen van de zestien gemonitorde gletsjers lieten hun meest negatieve massabalans ooit zien’, zegt Van Tricht. ‘Volgens de modellen was het voor 64 procent van alle gletsjers in de regio het meest negatieve jaar sinds ten minste 1991.’

Wereldwijd patroon

Het extreme jaar in Centraal-Azië past binnen een breder, wereldwijd patroon van recente recordbrekende smeltjaren, na eerdere extreme verliezen in onder meer de Alpen (2022), Noord-Amerika (2023) en Spitsbergen (2024).

In tegenstelling tot de Alpen, waar korte, intense hittegolven de boosdoener zijn, werd het verlies in Centraal-Azië gedreven door aanhoudend warme omstandigheden van de lente tot het late najaar.

De onderzoekers concluderen dat de gletsjers steeds kwetsbaarder worden en waarschuwen dat dergelijke extreme omstandigheden in een opwarmend klimaat steeds meer het nieuwe normaal kunnen worden.