Na vier jaar oorlog kraakt de Oekraïense gezondheidszorg in zijn voegen

Eigenlijk begon de oorlog al in 2014, maar precies vier jaar geleden escaleerde het conflict ernstig met een grootschalige Russische invasie. Sindsdien wordt de situatie alleen maar erger, zegt Robin Meldrum, die voor Artsen Zonder Grenzen (AZG) in Oekraïne is.

Vrijwel onafgebroken vinden drone- en raketaanvallen plaats, niet enkel in de frontregio’s als Charkov, Donetsk, Zaporizja en Cherson, maar ook verder westwaarts tot aan de grenzen met Polen en Moldavië. De aanvallen hebben niet alleen duizenden gezondheidsvoorzieningen beschadigd, maar in gebieden dicht bij het front zijn steeds minder medische hulpverleners actief vanwege het extreme gevaar.

Dat de aanvallen op gezondheidscentra zijn gestegen, blijkt ook uit cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De instelling spreekt van een stijging met 20 procent in 2025. Sinds het begin van de oorlog heeft de WHO minstens 2881 aanvallen geregistreerd op gezondheidswerkers, ziekenhuizen, ambulances of medische opslagplaatsen.

Mobiliteit

Uit een rapport van Dokters van de Wereld blijkt dan weer dat de grootste drempel voor veel patiënten de onmogelijkheid is om tot bij zorgstructuren te geraken.

‘In frontliniegebieden moeten patiënten vaak tientallen kilometers reizen voor een consultatie, over wegen die onveilig zijn en met transport dat onbetaalbaar is geworden.’ Daarnaast vormt vooral op het platteland het geografische isolement en de beperkte mobiliteit voor een slechte toegang tot zorg.

De moeilijke mobiliteit stuwt ook de prijzen van transport en medicatie de hoogte in. ‘Deze barrières leiden vooral bij chronische aandoeningen en gespecialiseerde behandelingen tot zorguitstel en verslechtering van de gezondheid. Vooral bij ouderen en mensen met een beperking – de meest kwetsbare groepen in dit conflict – leiden deze barrières tot gevaarlijke onderbrekingen in de behandeling van chronische ziekten.’

Water en stroom

De gezondheidszorg wordt ook onrechtstreeks getroffen door de aanvallen op burgerdoelwitten, met name op energiecentrales en de watervoorziening.

Daarvan getuigen ook de medewerkers van Artsen Zonder Grenzen (AZG) in het land. AZG-teams hebben sinds juni 2022 al zeven keer ziekenhuizen moeten verlaten, en tientallen mobiele klinieken kunnen niet langer opereren. De teams werken vaak lange perioden zonder stromend water of met slechts twee tot drie uur stroom per dag. De honderden Oekraïense medewerkers doorstaan deze omstandigheden al vier jaar en sommigen leven al twaalf jaar in oorlog.

En naarmate de oorlog verder duurt, zal het aantal mensen dat langdurige revalidatie nodig heeft, alleen maar blijven stijgen, zegt AZG. Fysiotherapie na amputaties of bijvoorbeeld behandeling van posttraumatische stress leggen een blijvende en groeiende druk op de gezondheidszorg. ‘Deze crisis is niet tijdelijk’, benadrukt Robin Meldrum. ‘De gevolgen zullen nog jaren voelbaar zijn’.