“‘‘De EU kan en moet een lijn in de Groenlandse sneeuw trekken’’

De Amerikaanse president Donald Trump vertrappelt al een jaar veel van wat de EU dierbaar is, en de Europeanen lieten het passeren om de wereld niet in een regelrechte handelsoorlog te storten en vooral omdat we inzake veiligheid afhankelijk bleven van de VS, in het bijzonder in Oekraïne. Nu dient zich een kans aan om eindelijk een streep in de Groenlandse sneeuw te trekken en onszelf en de wereld te behoeden voor erger. Want Trump lijkt stilaan echt een ongestuurd projectiel te worden.

De reden waarom de kaarten nog nooit zo goed lagen, is dat de bevolking in de VS zelf in grote meerderheid tegen een ‘verovering’ van Groenland gekant is. Volgens een peiling van IPSOS/Reuters vindt slechts 17% van de Amerikanen de inlijving van Groenland een goed idee. Slechts 4% wil het grote ijzige eiland militair veroveren; ook onder republikeinse kiezers vindt slechts 8% dat laatste een goed idee.

Uit een CNN-peiling blijkt driekwart van de Amerikanen gekant tegen de inlijving van Groenland. Ook in het door republikeinen gedomineerde Congres bestaat hier geen meerderheid voor. Als de EU nu duidelijk aangeeft wat de kostprijs van zo’n ‘verovering’ zal zijn, staat ze helemaal niet alleen – er zal veel begrip en steun zijn in de VS. Het zou Trump in eigen land isoleren en zijn waarderingscijfers verder doen kelderen.

En laat het duidelijk zijn: de EU kan de VS wel degelijk pijn doen, zeker economisch. En Trump geeft ons eigenlijk al de pap in de mond. Vorig weekend kondigde hij aan dat hij landen die hem niet volgen in zijn verlangen om Groenland te ‘hebben’, zal treffen door tarieven. En even later werden tarieven al aangekondigd tegenover de acht landen die de voorbije dagen kleine militaire verkenningsmissies naar Groenland hebben gestuurd waaronder Duitsland, Frankrijk en Nederland.

Wat te doen?

Als reactie daarop kan de EU rustig verklaren dat een inlijving van Groenland tegen de zin van de Groenlanders en Denen zal leiden tot de invoering van invoertarieven door de EU op Amerikaanse producten, (en mogelijk Canada en het VK?). Een steviger aanpak van de Amerikaanse techreuzen kan ook in het vooruitzicht gesteld worden. De EU kan ook subtiel aangeven dat zij een spontane boycot van Amerikaanse producten niet kan beletten.

Dat alles is geen klein bier want de EU is de belangrijkste handelspartner van de VS: we kunnen hen pijn doen. Het vergt wel de bereidheid zelf wat pijn te hebben voor wat we belangrijk vinden. De EU kan aan de wereld, en dus ook aan het Amerikaanse publiek laten weten dat ‘we dit niet willen, maar dat we wel degelijk bereid zijn hiervoor een handelsoorlog te riskeren en dus een recessie te aanvaarden’.

En dan mag Trump aan het Amerikaanse publiek – dat nu al lijdt onder hoge prijzen – uitleggen waarom een recessie en dus inkomensverlies een goed idee is om iets te realiseren waar de inwoners van de VS in grote meerderheid tegen gekant zijn. Als hij dat doet, kelderen zijn cijfers verder.

Tegelijk kunnen Europese parlementairen contact leggen met hun collega’s in de VS om te bespreken hoe kan voorkomen worden dat dit verder escaleert. Trump zal dit allesbehalve leuk vinden maar het is de prijs die hij zal betalen voor zijn almachtsroes. 

Globale relevantie

De EU kan ook laten weten dat de VS na een inlijving van Groenland niet langer gebruik kunnen maken van Amerikaanse basissen in Europa, en dat ze dus niet langer meer militaire operaties in het Midden Oosten en Afrika kunnen uitvoeren vanuit Europa. Amerikaanse militaire dreigementen en avonturen in pakweg Iran en Nigeria, en waar nog al niet, worden dan heel wat moeilijker.

De EU kortwiekt dan de keizer van de wereld die zich intussen al waarnemend president van Venezuela noemt, binnenkort de zogenaamde vredesraad van Gaza zal voorzitten, en eigenlijk ook de Federal Reserve – en dus het geld van de wereld – wil aansturen… We ain’t seen nothing yet, als het van Trump afhangt, en dus heeft de EU er alle belang bij om een lijn te trekken. Ze behoedt de wereld voor verder onheil.

Het vertrappelen van de internationale instellingen en regels die de wereld voorspelbaar maakten, en samenwerking stimuleerden, leidt misschien niet meteen tot een economische crisis, maar het maakt onze wereld kwetsbaarder, en de zwakste mensen zullen dat het eerst voelen.

Neem klimaat. Inzake klimaatverandering gedragen de VS zich als historisch grootste vervuiler en als de grootmacht met per hoofd van de bevolking de hoogste emissies, eigenlijk immoreel. Die feiten zouden de VS moeten aanzetten om hun verantwoordelijkheid te nemen.

Het omgekeerde gebeurt: Trump bestrijdt actief de klimaattransitie. Hij bemoeilijkt de uitbouw van hernieuwbare energie en probeert bedrijven meer olie en steenkool te doen ontginnen, terwijl die daar eigenlijk geen zin in hebben. Zelfs voor het economisch welzijn van de VS en de innovatiekracht van de energie slurpende datacentra is dat niet verstandig.

Ook internationaal verstoren ze de klimaatactie: de internationale maritieme organisatie stond op het punt een internationale koolstoftaks op scheepvaart in te voeren; maar de Amerikaanse vertegenwoordigers hebben te elfder ure met haast maffieuze dreigementen ten aanzien van hun collega’s die taks voorkomen.

Terwijl klimaatverandering wereldwijd nu al slachtoffers maakt, hebben we hier het rijkste land ter wereld dat actief inspanningen saboteert en dus meer slachtoffers in de hand werkt. Hoe noem je zoiets? Dat is crimineel gedrag. De EU moet hier mee de leiding van het verzet tegen deze waanzin nemen.  

Het klopt dat de kans bestaat dat de regering-Trump er dan mee zal dreigen om elke steun voor Oekraïne in te trekken. Maar intussen kan Europa Oekraïne al in belangrijke mate steunen zonder Amerikaanse hulp. Vraag is ook of Trump in eigen land niet verder in nauwe schoentjes belandt mocht hij de resterende steun aan Oekraïne – vooral inlichtingen en luchtafweer – intrekken.

En verder is het: à la guerre comme à la guerre. We leven in een andere wereld nu, en als Europeanen gaan we ons meer moeten inspannen om echt een grotere autonomie uit te bouwen. Dat zal inspanningen vergen: militair maar ook technologisch. We kunnen op digitaal gebied niet zo afhankelijk blijven van de Amerikaanse techreuzen als we nu zijn. Europa moet zijn eigen sociale media hebben die het kan runnen volgens zijn eigen waarden.

We hebben als Europeanen echt wel iets te verdedigen: we zijn een van de aantrekkelijkste plekken ter wereld om te wonen met unieke voorzieningen op gebied van onderwijs en zorg. We moeten ons daar veel meer bewust van zijn, en doen wat nodig is om dat model overeind te houden.

Al naar de toekomst kijken

De EU kan met het oog op de situatie in Oekraïne haar relatie met China versterken: een betere toegang van elektrische voertuigen (EV’s) tot de Europese markt kan uitgeruild worden tegen technologietransfer. Chinese producenten van EV’s, batterijen en zonnepanelen kunnen uitgenodigd worden om in de EU te produceren in de schoot van joint ventures zodat de Europese partners de (vooral proces-)technologie van de Chinese bedrijven kunnen aanleren om zo de ongezonde afhankelijkheid van Chinese invoer in deze strategische sectoren af te bouwen. Dat is wat China decennia lang deed om van westerse bedrijven te leren.

Als tegenprestatie kan de EU vragen of Xi zijn “maatje” Poetin niet wat kan intomen: bijvoorbeeld minder energie-installaties bombarderen als het vriest dat het kraakt, bereid zijn tot echt vredesoverleg met misschien een grotere rol voor China en andere Brics-landen zoals Brazilië als veiligheidsgarantie naar Rusland toe.

Want laat ons dit niet vergeten: de problemen met Rusland begonnen pas echt toen de VS met president George W. Bush in 2008, tegen de zin in van de Europeanen, aankondigden dat Oekraïne mogelijk lid van de NAVO kon worden. Poetin liet toen meteen zijn woede blijken.

De EU moet met elkeen die dat wil – Canada, Brazilië, China, India, ASEAN,… –  samenwerken en werken aan een nieuwe wereldorde van regels en afspraken, samenwerking rond gemeenschappelijke uitdagingen en wederzijds respect. Onze Afrikaanse buren zijn daarbij een voor de hand liggende partner. Het is een wereldorde om de oranje tiran van Washington heen die er alles aan doet om de wereldorde die zijn land na 1945 schiep, af te breken.

Dit alles vergt wel het soort diplomatieke behendigheid en eensgezindheid die we niet van de EU gewoon zijn.