“‘‘Nachttreinen zijn een groener alternatief (én in opmars)’’

Dit jaar aangekondigd: een nieuwe slaaptrein tussen Parijs en Berlijn en een nachttrein van Brussel naar Milaan, een belangrijke ontwikkeling die Noord-Europa zal verbinden met enkele populaire vakantiebestemmingen in Zuid-Europa. De route zal naar verwachting in het najaar van start gaan, en zal tussenstops hebben in onder meer de mooie Zwitserse stad Bern en het Italiaanse Stresa, aan de oevers van het Lago Maggiore. Is je bestemming Dresden of Praag? Ook dat kan weer met de nachttrein.

Al deze trajecten weerspiegelen de inspanningen van spoorwegmaatschappijen en beleidsmakers om het slaaptreinnetwerk in Europa weer op te bouwen over de grenzen heen en dat na decennia van achteruitgang.

Vandaag zijn langeafstandsreizen per trein in Europa nog steeds een nichemarkt, met slechts een klein aandeel in de reizen van meer dan 1000 kilometer. Maar het lijkt er op dat extra Europese routes ertoe kunnen leiden dat meer mensen de trein gaan overwegen als optie voor langeafstandsreizen.

Trein of vliegtuig?

Decennialang stonden snelheid en goedkope vluchten centraal in het Europese reisverkeer.

Maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat de houding van het publiek ten opzichte van lange treinreizen lijkt te veranderen. Uit een enquête die in 2021 werd gehouden in Nederland, Duitsland, Polen, Frankrijk en Spanje bleek dat 69 procent van de respondenten bereid was om met de nachttrein te reizen, terwijl 37 procent een reistijd van meer dan vijf uur acceptabel vond om de overstap van het vliegtuig naar de trein te maken.

Gedragsonderzoek wijst erop dat klimaatbezorgdheid vaker een rol begint te spelen in de besluitvorming, maar dat de hoge treintarieven mensen er nog steeds van weerhouden om ook effectief voor de trein te kiezen.

Recent onderzoek naar de reisplanning van Londenaren wijst er ook op dat milieubewustzijn een van de sterkste voorspellers is van de bereidheid om nachttreinen te gebruiken om op je vakantiebestemming te komen. Er zijn dan ook sterke ecologische argumenten om voor de trein te kiezen: vliegen veroorzaakt een veel hogere uitstoot van broeikasgassen in vergelijking met dezelfde reis per trein.

In 2024 legden Europeanen 443 miljard kilometer af per trein, een stijging van 5,8 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Dit weerspiegelt de groeiende interesse in de trein als alternatief voor korte vluchten. Voor sommige reizigers kan de nachttrein ook aantrekkelijk zijn, omdat je ermee in het stadscentrum aankomt, er minder bagagebeperkingen zijn en de reis vaak ook meer ontspannen verloopt.

Energiemarkt

De recent geziene volatiliteit op de wereldwijde brandstofmarkten door het conflict in Iran kan de interesse in treinreizen deze zomer ook vergroten. In de huidige context maken reizigers zich ook vaker zorgen over geannuleerde vluchten. Aangezien vliegtuigbrandstof ongeveer 30 procent van de operationele kosten van luchtvaartmaatschappijen uitmaakt, kunnen snelle veranderingen op de wereldwijde energiemarkten de ticketprijzen ook snel beïnvloeden.

In een steeds warmer klimaat kan 's nachts reizen ook helpen om de heetste uren van de dag te vermijden, aangezien Europa te maken krijgt met meer zomerse hittegolven.

Terwijl Europa treinreizen over lange afstanden aan het herontdekken is, investeren andere delen van de wereld al jaren fors in spoorinfrastructuur. Landen als China en Japan breiden al decennialang hun hogesnelheidsnetwerken uit, waardoor reizen per trein er zowel praktisch als aantrekkelijk is geworden.

Japan, een pionier op het gebied van hogesnelheidstreinen, exploiteert zijn Shinkansen-hogesnelheidstreinen over bijna 3000 kilometer spoor. Dit verbindt meer dan 550 steden en laat zien hoe duurzame investeringen van de trein een concurrerend alternatief voor binnenlandse luchtvaart kunnen maken.

De heropleving van nachttreinen kent echter ook uitdagingen. Niet alle uitbreidingsplannen verlopen even soepel. Zo werd de ÖBB Nightjet-dienst tussen Parijs en Wenen voor 2026 geannuleerd na het stopzetten van Franse overheidsfinanciering.

Maar als Europa de uitstoot van de luchtvaart wil verminderen en tegelijkertijd op vakantie in het buitenland wil blijven gaan, zijn nachttreinen een belangrijk onderdeel van de oplossing.

Dit artikel is eerder verschenen bij IPS-partner The Conversation