Onveiligheidsgevoel piekt in Chili terwijl criminaliteitscijfers nagenoeg laagste van Latijns-Amerika zijn

Diego De Ridder

29 april 2026

Voor een van de meest welvarende en stabiele landen in Latijns-Amerika kent Chili een torenhoog onveiligheidsgevoel. Maar de criminaliteit en corruptie lijken werkelijk toe te nemen, deels door de komst van buitenlandse drugskartels. Al poken sensationele media het onveiligheidsgevoel danig op.

‘Ga niet naar de Venezolaanse clubs, je zal er overvallen worden.’ Met dit advies eindigt taxichauffeur Ricardo de rit van de luchthaven naar het centrum van de stad Iquique, in het noorden van Chili. Een half uur lang fileert Ricardo heel bevlogen de Chileense politiek, waarbij hij vooral aandacht heeft voor de veiligheidssituatie. Die zou de overheid maar niet onder controle krijgen.

Als grote fan van Javier Milei, de neoliberale president van Argentinië, blijft Ricardo niet bij de pakken zitten als de staat hem in de steek laat. Hij is de trotse eigenaar van een vuurwapen dat hij van plan is te gebruiken tegen de eerste de beste inbreker in zijn huis.

Toch is de kous daarmee niet af, want zelfs op zijn privé-eigendom laat de overheid hem zijn gang niet gaan. ‘Volgens de Chileense wet moet ik eerst een waarschuwingsschot lossen voor ik een inbreker mag afknallen’, zegt Ricardo cynisch. ‘Dat is toch absurd? Het geeft de inbreker net de tijd om op mij te schieten. De veiligheidspolitiek in dit land is een lachertje.’

Aan het einde van de rit doet Ricardo er nog een schepje bovenop, wanneer hij tekeergaat tegen de Venezolaanse migranten in de stad die massaal honden zouden opeten. Bewijzen daarvoor heeft Ricardo evenwel niet.

Toch is Ricardo niet de enige die zich ongerust maakt over de veiligheid in Chili. Op een bus richting Peru zit Edivia. Ze is een Peruaanse die al twintig jaar in de Chileense hoofdstad Santiago werkt en voor de feestdagen enkele dagen naar haar familie in Lima trekt.

‘Chili is niet meer wat het was’, steekt ze van wal. ‘Santiago wordt gevaarlijker met de dag. Ik heb op straat al veel mensen zien overvallen worden. Gelukkig overkwam het me zelf nog niet.’

Maar een paar dagen buiten Chili bieden voor Edivia geen soelaas. ‘Peru blijft natuurlijk gevaarlijker. Daar moordt de georganiseerde misdaad er al jarenlang op los. Chili was dan ook een verademing voor mij, maar dat is de laatste jaren verandert.’

De boodschap van Ricardo en Edivia weerklinkt door heel Chili en was bepalend bij de recente presidentsverkiezingen die ruim gewonnen werden door de autoritaire kandidaat José Antonio Kast. Veel Chilenen hebben er vertrouwen in dat hij recht en orde zal doen terugkeren.

Criminaliteit en geweld

In vergelijking met de rest van Latijns-Amerika lijkt er op het eerste gezicht niet echt zoveel onveiligheid en criminaliteit te zijn in Chili. Statistieken van de denktank InSight Crime over het aantal moorden in Latijns-Amerika tonen aan dat Chili helemaal onderaan de ladder staat. Enkel Argentinië is minder moordlustig.

In Chili werden het afgelopen jaar 5,4 moorden per 100.000 inwoners gepleegd. Dat is relatief weinig in vergelijking met 15,4 in Mexico, 25,8 in Colombia en een schokkende 50,9 moorden in Ecuador.

Toch kampt Chili met een gigantisch onveiligheidsgevoel. Volgens verschillende internationale burgerbevragingen is dat zelfs het hoogste ter wereld. En volgens cijfers van de Fundación de Paz Ciudadana (Organisatie voor Burgervrede) zijn criminaliteit en geweld voor maar liefst twee derde van de Chilenen de belangrijkste oorzaken bij uitstek van angst.

Een relatief laag moordcijfer betekent, in het door geweld geteisterde Latijns-Amerika, niet dat Chili een volstrekt veilig land is. De Chileense cijfers liepen de laatste jaren ongeveer gelijk met die van de VS, maar liggen significant hoger dan de Europese. Volgens data van The Brussels Times uit 2023 gebeuren er in België ongeveer 1,38 moorden per 100.000 inwoners. Dat is bijna vier keer minder dan in Chili.

Volgens expert en directeur van de Fundación de Paz Ciudadana, Daniel Johnson Rodríguez, zijn er twee grote oorzaken voor het ongekend hoge Chileense onveiligheidsgevoel. Ten eerste zijn de huidige cijfers bijna een verdubbeling van wat ze een decennium geleden waren. In 2017 waren er in Chili “slechts” een dikke 3 moorden per 100.000 inwoners. Die verdubbeling heeft de bevolking gevoeld.

Ten tweede nestelde er zich ook een nieuwe soort criminaliteit in het land. Naast Venezolanen die het Maduro-regime ontvluchtten, wist het Venezolaanse kartel Tren de Aragua zich te verankeren op Chileens grondgebied. Het geweld bij kartelactiviteiten is van een andere orde dan wat Chilenen voordien gewend waren.

Behalve de aanwezigheid van Tren de Aragua, is de reden achter het stijgende aantal moorden en geweld moeilijk te bepalen. Een factor die daarin zou kunnen meespelen, is de toenemende ongelijkheid die het beleid van ex-president Sebastian Piñera met zich meebracht. Dat beleid zette irreguliere migranten praktisch volledig buiten de maatschappij, waar ze in extreme omstandigheden moeten overleven.

De impact van de angst uit zich duidelijk in het Chileense straatbeeld met puntige hekken, veiligheidscamera’s, moderne alarmsystemen, en grote omheiningen en privé-bewakers voor de kapitaalkrachtige wijken.

Autoritaire Kast

Maar dergelijk geweld zijn ze in heel wat andere Latijns-Amerikaanse landen dus wel gewend. Daar proberen politieke confraters van José Antonio Kast met man en macht de orde te herstellen. De tactieken waar ze naar grijpen, zijn vaak niet fraai.

Salvadoraans president Nayib Bukele, bijvoorbeeld. Die zette de laatste jaren ongeveer 3% van de mannelijke bevolking, vaak zonder degelijk proces, achter de tralies. Daarbij nam hij niet zelden een loopje met de grondwet, maar slaagde er zo wel in om het laagste moordcijfer – volgens onvolledige data jaarlijks ongeveer 1,3 moorden per 100.000 inwoners – van Latijns-Amerika te behalen.

Rechtse leiders met een autoritair kantje, zoals Bukele, doen het op heel het continent electoraal goed. Daarvoor krijgen ze dan vaak een schouderklopje van Donald Trump, en enkele miljoenen dollars om hun veiligheidsapparaat te versterken.

Ook Kast vaart op vlak van veiligheid een gelijkaardige ideologische koers als Bukele, zij het in een heel andere context. Bukele kwam in 2019 namelijk aan de macht toen El Salvador jaarlijks maar liefst 36 moorden per 100.000 inwoners kende. Dat cijfer ligt meer dan zes keer hoger dan dat van Chili in 2025. Maar zolang het onveiligheidsgevoel bij de Chilenen piekt, lijken die werkelijke cijfers weinig relevant, en heeft Kast de mogelijkheid om autoritair in te grijpen.

Sensationele media

In de hoofdstad Santiago valt het op dat Chilenen niet alleen bang zijn voor criminaliteit, ze zijn er ook uitzonderlijk goed over geïnformeerd. Dicht bij de zoo, in het midden van de stad, waarschuwt Gustavo voor diefstallen die iets verderop bij een pleintje gebeuren.

Die zouden een jaar geleden zijn begonnen, vinden s ’avonds plaats en gaan vaak gepaard met geweld. Dat Gustavo zo’n gedetailleerde informatie heeft, is vreemd, want hij woont in Maipú – aan de andere kant van de stad – en komt hier betrekkelijk weinig.

Het antwoordt ligt verscholen in de vele cafés, restaurants, en andere plekken waar een tv staat. Chilenen eten hun empanadas en completos (Chileense hotdogs) terwijl ze gekluisterd zitten aan een tv-scherm waar het ene spectaculaire gangsterverhaal na het andere passeert. Veel Chileense nieuwsitems lijken namelijk op een mengeling van journalistiek en een gangsterfilm. Ze duren soms een uur en tonen het reilen en zijlen van notoire criminelen. Hoe schokkender hun daden hoe beter. De crimineel in kwestie krijgt vaak een spraakmakende bijnaam en er worden beelden getoond van zijn gruweldaden. Die beelden zijn er in overvloed, want in Chili wemelt het van de veiligheidscamera’s. Een echte analyse van de criminaliteit wordt niet gemaakt.

De impact van de angst, al dan niet aangespoord door sensationele media, uit zich duidelijk in het Chileense straatbeeld met puntige hekken, veiligheidscamera’s, moderne alarmsystemen, en grote omheiningen en privé-bewakers voor de kapitaalkrachtige wijken. Maar zelfs in de meest arme wijken van de stad lijken huisjes op goed bewaakte forten, met een uit de kluiten gewassen hond als bewaker van dienst.

Drugs en corruptie

Door toedoen van de aanwezigheid van drugkartels neemt ook de drugscriminaliteit en corruptie toe. Een half jaar geleden werden verschillende militairen en politieagenten opgepakt. Zij werkten samen met drugshandelaren om grote hoeveelheden cocaïne en amfetamine te transporteren. In één geval werd zelfs een militair vliegtuig van de luchtmacht gebruikt om 192 kg cocaïne uit het noorden naar de hoofdstad Santiago te vliegen.

‘De Chileense overheidsinstituten zijn vrij sterk en moeilijk te corrumperen’, nuanceert Dr. Ainhoa Vásquez Mejías. Zij is academisch onderzoekster van de drugswereld aan de Universidad Técnica Federico Santa María. ‘Chili is een klein land met een kleine populatie. Dat maakt het gemakkelijk om corruptie onmiddellijk aan te kaarten.’

Daarom was het net zo choquerend dat zoiets mogelijk was in het leger. ‘Door de ernst van de zaak, en om het belang voor de samenleving te benadrukken, werden die militairen niet alleen voor de krijgsraad gebracht, maar ook voor een algemene rechtbank’, verduidelijkt Dr. Vásquez Mejías.

Want waar de staat en kartels vervlechten, gaat het van kwaad naar erger. ‘Deze feiten tonen aan dat die kartels wel degelijk de ambitie hebben om onze instituties te infiltreren’, stelt Dr. Vásquez Mejías. ‘Het is dan ook relevant om naar andere Latijns-Amerikaanse landen te kijken die zijn afgegleden tot narcostaten en waakzaam te zijn voor de modus operandi die kartels in zulke landen succesvol hebben kunnen toepassen.’

Zover staat Chili nog niet, en de militaire corruptie is momenteel nog een geïsoleerd voorval. Toch vindt Dr. Vásquez Mejías het belangrijk om een zekere urgentie te creëren en het land adequaat voor te bereiden vooraleer de situatie uit de hand loopt.

Het onveiligheidsgevoel en de toenemende drugscriminaliteit hebben geleid tot de verkiezingsoverwinning van José Antonio Kast, maar Dr. Vásquez Mejías trekt zijn strategie in twijfel. ‘Kast zal bijna alleen op harde repressie inzetten, maar die aanpak heeft het probleem nog nooit fundamenteel opgelost. Zolang de maatschappelijke oorzaken van de drugshandel blijven bestaan zal ook de onveiligheid een realiteit blijven.’

**Ontvang het beste van MO* rechtstreeks in je mailbox**

Schrijf je nu in op onze gratis nieuwsbrieven en wij houden je op de hoogte van wat er gaande is in onze mondialiserende en snel veranderende wereld.

Word proMO*

Vind je MO* waardevol? Word dan proMO* voor slechts 4,60 euro per maand en help ons dit journalistieke project mogelijk maken, zonder betaalmuur, voor iedereen. Als proMO* ontvang je het magazine in je brievenbus én geniet je van tal van andere voordelen.

Meer weten over proMO*lidmaatschap?

Je helpt ons groeien en zorgt ervoor dat we al onze verhalen gratis kunnen verspreiden. Je ontvangt vier keer per jaar MO*magazine én extra edities.

Je bent gratis welkom op onze evenementen en maakt kans op gratis tickets voor concerten, films, festivals en tentoonstellingen.

Je kan in dialoog gaan met onze journalisten via een aparte Facebookgroep.

Je ontvangt elke maand een exclusieve proMO*nieuwsbrief.

Je volgt de auteurs en onderwerpen die jou interesseren en kan de beste artikels voor later bewaren.