Analyse

De herkolonisering van Latijns-Amerika

Voor Trump stopt Make America Great Again niet aan de grens

Groepsportret van Trump en Zuid-Amerikaanse presidenten tijdens een Shield of The Americas-conferentie

Groepsportret van de presidenten uit Centraal- en Zuid-Amerika die uitgenodigd waren op de Shield of the Americas-conferentie in Miami in maart 2026. Opvallende afwezigen op de bijeenkomst waren de presidenten van Colombia, Mexico en Brazilië.

Alma De Walsche

24 augustus 2026

Terwijl de internationale aandacht wordt gekaapt door de geblokkeerde Straat van Hormuz en Trump zijn tanden stukbijt op het Midden-Oosten, zet hij stap voor stap de machtsrelaties in het westelijk halfrond naar zijn hand.

Het was een hard ontwaken voor de Venezolanen toen Amerikaanse Special Forces op 3 januari in een blitzoffensief militaire installaties rond de hoofdstad bestookten en president Maduro en zijn vrouw kidnapten. Sindsdien is Venezuela een Amerikaans protectoraat en legde de regering-Trump beslag op de Venezolaanse olievoorraden.

Intussen is al voor meer dan 13 miljard dollar oliegeld naar de VS gevloeid, zo berekende de Financial Times. In januari, na de invasie, verzekerde Trump dat hij persoonlijk die inkomsten zou controleren. Waar dat geld belandt, blijft vooralsnog onopgehelderd – ook nu Venezuela naar schatting een drievoud hiervan nodig heeft voor de wederopbouw van het door de aardbeving getroffen gebied.

De inval in Venezuela bracht meteen ook Cuba in ademnood. Alle olieleveringen werden afgesneden en Mexico, dat het noodlijdende eiland te hulp kwam, werd daarop verzocht zijn tankers onmiddellijk rechtsomkeert te laten maken, op straffe van sancties.

De regering-Trump II heeft duidelijk een plan voor de regio, en dat wordt inmiddels volop uitgevoerd. Toen hij in januari 2025 begon aan zijn tweede ambtstermijn als president, herdoopte hij de Golf van Mexico tot “de Golf van Amerika”. Ook sprak hij openlijk over de annexatie van Canada als 51ste staat, liet hij zijn oog vallen op Groenland en wilde hij het Panamakanaal opnieuw onder Amerikaanse controle brengen. Ten slotte moesten ook de drugskartels snel worden aangepakt, desnoods met Amerikaanse interventies.

Een klein jaar later, op 5 december 2025, publiceerde het Witte Huis de Nationale Veiligheidsstrategie van de regering-Trump II. Daarin wordt het Amerikaanse beleid voor Latijns-Amerika omschreven als de ‘Trump-Corollary’ bij de Monroe-doctrine (zie kader): in feite de Donald Trump-versie van de Monroe-doctrine, kortweg de ‘Donroe Doctrine’.

De eerste geopolitieke prioriteit van die doctrine is de dominantie van de Verenigde Staten in het westelijk halfrond herstellen en controle krijgen over strategisch belangrijke regio’s en plaatsen. De landen in de regio worden verondersteld de VS als hun prioritaire partner te zien. Dat betekent: samenwerking met landen die niet van de regio zijn, moet ontmoedigd worden, vijandige invloed van buitenaf afgebouwd en buitenlandse bedrijven die infrastructuur bouwen in de regio moeten worden uitgezet.

De bepalingen zijn een duidelijke verwijzing naar China, dat sinds de “rode golf” van 2000-2015 een stevige voet aan de grond kreeg in Latijns-Amerika. Maar ook de invloed van Iran en Rusland in een handvol landen moet worden bestreden.

Een maand later volgde de invasie in Venezuela.

Zicht op de caribische zee vanuit een helicopter

Een legerhelicopter op weg naar de USS Iwo Jima in de Caribische zee. Het vliegdekschip lag er voor de controversiële operatie Southern Spear, waarin vermeende drugtransportschepen werden beschoten.

Latijns-Amerika, de achtertuin van de VS

In 1823, toen verschillende Latijns-Amerikaanse landen volop in opstand kwamen tegen hun Europese koloniale overheersers, kondigde president James Monroe de Monroe-doctrine af. Die stelde dat “Amerika aan de Amerikanen” toebehoorde. Lees: Europa had er voortaan niets meer te zoeken.

In 1845 kwam daar de “Manifest Destiny” bij, de historische opgave of goddelijke missie om het Amerikaanse imperialisme over de wereld te verspreiden. De aanleiding was de annexatie van Texas, nadat de VS de Texanen hadden gesteund in hun strijd voor onafhankelijkheid van Mexico.

De Monroe-doctrine werd later onder meer aangegrepen om Cuba in 1898, zonder dat het daarom had gevraagd, ter hulp te schieten in zijn onafhankelijkheidsoorlog tegen Spanje.

De Monroe-doctrine zou gaandeweg nog verschillende annexen krijgen, waaronder de Roosevelt Corollary in 1904. Die stelde dat de VS in Latijns-Amerika mochten ingrijpen wanneer hun belangen werden bedreigd. Zo wierpen de VS zich op als politiemacht van het westelijk halfrond en groeide Latijns-Amerika uit tot hun “achtertuin”, de patio trasero.

In de 20ste eeuw werd de doctrine en haar annexen herhaaldelijk als voorwendsel gebruikt om in Latijns-Amerika in te grijpen en landen van een eigen koers af te houden: presidenten werden afgezet of uitgeschakeld, militaire dictaturen aan de macht geholpen en revoluties de kop ingedrukt.

Dat gebeurde onder meer in Guatemala, Panama, Nicaragua, Grenada, Haïti, Chili, Brazilië en Honduras. Onder Barack Obama en buitenlandminister John Kerry belandde de doctrine in de koelkast, maar Trump heeft haar nieuw leven ingeblazen, in een nieuwe geopolitieke context.

MAGA en het Grote Noord-Amerika

Is de Donroe-doctrine dan simpelweg een voortzetting van het beleid dat de VS al decennialang tegenover Latijns-Amerika voeren? We leggen de vraag voor aan Jaime Preciado, professor aan het Departement voor Iberische en Latijns-Amerikaanse Studies (DEILA) van de Universiteit van Guadalajara in Mexico en auteur van Asalto Donroe, Geopolitica del imperialismo en “Nuestra América”.

‘De Mexicaanse schrijver Octavio Paz zei ooit: “De grote tragedie van de VS is dat het tegelijk een democratie en een imperium is.” Vandaag overheerst duidelijk het imperiale en illiberale karakter, samen met het denken in invloedssferen. Het hele westelijk halfrond, van Canada tot Vuurland, wordt beschouwd als de invloedssfeer van de VS.’

De wil van Trump om het westelijk halfrond te domineren, mag je gerust letterlijk nemen. Neem nu het Panamakanaal. Dat werd met Amerikaanse hulp gegraven en kwam in 1999 volledig in Panamese handen, zoals vastgelegd in het verdrag dat de Panamese president Torrijos en Jimmy Carter in 1977 sloten.

Trump eiste het kanaal opnieuw op en dwong Panama de concessies van het Chinese Hutchison Holdings aan beide kanten van de kanaalzone op te schorten. Panama sloot zich in 2017 aan bij het Belt and Road Initiative (het wereldwijde infrastructuur- en investeringsprogramma van China, red.) en startte verschillende infrastructuurprojecten. Het verdrag van 1977 laat de VS toe het kanaal opnieuw over te nemen “als er een bedreiging is voor de VS”. Hutchison Holdings vecht die maatregel inmiddels juridisch aan.

En Panama is lang niet het enige land dat de hete adem van de Amerikanen voelt. In Ecuador kreeg het Amerikaanse leger intussen voet aan de grond op de militaire basis van Manta aan de Stille Oceaan, ondanks een referendum op 16 november vorig jaar waarin de Ecuadoriaanse bevolking die Amerikaanse aanwezigheid afwees.

Ten slotte worden ook nog de Caraïben geviseerd. Tussen september 2025 en maart 2026 beschoten Amerikaanse marines 55 ongeïdentificeerde boten, waarbij 150 mensen wederrechtelijk werden vermoord. Washington verwees daarbij naar narco-terrorisme, maar daarvoor is geen enkel bewijs geleverd.

Operatie Southern Spear, zoals de aanvallen werden genoemd, was een grove schending van het internationaal recht. Toch beschouwen de VS het hele Caribisch gebied als hun mare nostrum, los van internationale afspraken en de soevereiniteit van de landen in de regio.

Een bijeenkomst van de Organisatie van Amerikaanse Staten, die begin december in Punta Cana, Dominicaanse Republiek, zou plaatsvinden, werd afgelast vanwege de gespannen sfeer in de regio en de verdeeldheid onder de Latijns-Amerikaanse landen over de wederrechtelijke aanvallen op vissersboten.

Ook binnen Caricom, de economische gemeenschap van Caribische eilandstaten, was er verdeeldheid. Leiders als de Dominicaanse president Luis Abinader, een zakenvennoot en trouwe fan van Trump, en premier Kamla Persad-Bissessar van Trinidad en Tobago, steunden de Amerikaanse drugsbestrijding, terwijl anderen erop aandrongen dat de Caraïben “zone van vrede en respect voor internationaal recht, soevereiniteit en territoriale integriteit blijven.

‘Make America Great Again omvat in Trumps visie ook de Caraïben en reikt tot aan de evenaar, dus tot Ecuador en (het olierijke) Guyana’, benadrukt ook Jaime Preciado. ‘Om zijn project te realiseren, herschikt Trump volop de Amerikaanse troepen, zonder rekening te houden met de regels die de voorbije decennia de internationale orde bepaalden. Die regels maken plaats voor de imperiale wil van de president, zoals we nooit eerder in de geschiedenis van de VS hebben gezien. Het is een voortdurende aanval op het multilateralisme waarop de liberale wereldorde is gebouwd.’

Zicht op een sluis in het panamakanaal vanop een vrachtschip

Trump eiste het Panamakanaal opnieuw op en dwong Panama de concessies van het Chinese Hutchison Holdings aan beide kanten van de kanaalzone op te schorten.

Het vijandige Globale Zuiden

De tactiek om het westelijk halfrond te heroveren, gebeurt via militaire machtsontplooiing. Die heeft intussen de diplomatie vervangen. Om alle militaire geledingen van de regio op één lijn te krijgen, riep de Amerikaanse minister van Oorlog Pete Hegseth in februari de legerchefs van de 34 landen van de regio samen voor allereerste Conferentie van de Opperbevelhebbers van de strijdkrachten van het westelijk halfrond.

De strijdkrachten moeten de handen in elkaar te slaan ‘om de vijandelijke krachten in de regio, narco-terrorisme en andere criminele netwerken, af te weren”, aldus Hegseth. Want ‘als de nationale veiligheid van de VS gegarandeerd is, is die van de andere landen ook gegarandeerd.’

Daarvoor is verregaande militaire samenwerking nodig: gezamenlijke trainingen, het delen van informatie en toegang tot elkaars luchtruim en andere faciliteiten om de vrede en veiligheid in de regio te waarborgen.

‘Veel te lang hebben de VS zich bekommerd om de veiligheid van andere landen,’ aldus Hegseth. ‘Het is tijd om de eigen veiligheid voorop te stellen. Onze vijanden willen onze historische Noord-Zuidrelatie van de Amerika’s vervangen door een soort van Globale Zuiden, waarin er geen plaats is voor de VS of de westerse landen. Van Groenland tot Ecuador, van Alaska tot Guyana, dat hele gebied maakt geen deel uit van het Globale Zuiden maar van het Grote Noord-Amerika, omdat het grenst aan de noordelijke Atlantische Oceaan en noordelijke Stille Oceaan.’

In de visie van Hegseth is het Globale Zuiden een vijandige macht die moet worden bestreden. Daarin zit ook een duidelijke verwijzing naar de connecties die Latijns-Amerikaanse landen hebben met China, de BRICS en de G20-landen.

Schild van de Amerika’s

Op 6 maart, een maand na de conferentie en enkele dagen na een Amerikaanse legeroperatie tegen drugsnetwerken in de Ecuadoraanse Amazone, riep Hegseth in het zuidelijke commando van het Amerikaanse leger (Southcom) in Florida de eerste ‘Conferentie van de Amerika’s tegen de kartels’ bijeen. De volgende dag leidde president Trump er zelf een bijeenkomst waar het ‘Schild van de Amerika’s’ werd gelanceerd.

Op de afspraak waren de twaalf staatshoofden die nauwe banden hebben met de regering Trump: Javier Milei van Argentinië, Daniel Noboa van Ecuador, Nayib Bukele van El Salvador, José Antonio Kast van Chili, Rodrigo Paz van Bolivia, Santiago Peña van Paraguay, José Raúl Mulino, Panama, Nasry Asfura van Honduras, Laura Fernández van Costa Rica, Mohamed Irfaan Ali van Guyana, Luís Abinader van Dominicaanse Republiek en eerste minister van Trinidad en Tobago, Kamla Persad-Bissessar.

Ook Keiko Fujimori, kersvers presidente van Peru, liet al weten dat zij ook wil toetreden tot het Schild. En met Abelardo de la Espriella, die sinds kort aan het roer staat van Colombia is een strategische speler ingelijfd. De la Espriella is niet alleen een Trump-fan maar heeft ook de Amerikaanse nationaliteit, net zoals Daniel Noboa van Ecuador. Allebei spiegelen ze zich aan het extreemrechtse icoon Nayib Bukele van El Salvador.

‘Het Schild van de Amerika’s betekent uiteindelijk de militarisering van de relaties en de totale diplomatieke ondergeschiktheid van de landen aan het Amerikaanse project’, licht Jaime Preciado toe. Of anders gezegd: alle soevereiniteitsstreven wordt begraven.

De opvallende afwezigen op de bijeenkomst waren Gustavo Petro van Colombia, Claudia Sheinbaum van Mexico en Lula van Brazilië.

In dat laatste land is het intussen spannend afwachten hoe de stembusgang zal verlopen. Op 4 oktober vindt de eerste ronde van de presidentsverkiezingen plaats. Daarin neemt zittend president Lula het op tegen Flavio Bolsonaro, de zoon van de veroordeelde oud-president Jair Bolsonaro. Recente tarieven die Trump aan Brazilië oplegde, bedoeld om Lula’s populariteit te ondermijnen, en de ruzie binnen de familie Bolsonaro lijken voorlopig in het nadeel van Flávio Bolsonaro uit te draaien. Maar alles blijft mogelijk.

In Mexico toont presidente Claudia Sheinbaum dan weer grote vastberadenheid, ondanks de enorme druk van Trump. Zo stuurde ze 10.000 extra militairen naar de grens met de VS, boven op de 32.000 die er al de migratiediensten bijstaan. Ook leverde ze tussen 2025 en 2026 meer dan 90 drugskopstukken uit aan de Amerikanen. Maar wel blijft ze Amerikaanse interventies op het Mexicaanse grondgebied weigeren.

‘Sheinbaum verdedigt de nationale soevereiniteit met alle middelen, maar Mexico is kwetsbaar’, zegt Preciado. ‘80 procent van onze handel verloopt met de VS. We moeten ook het vuile werk opknappen door migranten aan de grens tegen te houden en uitgezette Latino’s op te vangen. We zijn zo een buffer voor de VS, maar dat is op lange termijn onhoudbaar.’

Heel het discours van de Trump Corollary draait rond veiligheid en narcoterrorisme. Maar hebben de VS wel de intentie om de drugsnetwerken te bestrijden? De DEA is operationeel in Latijns-Amerika sinds 1973. Sindsdien is het probleem alleen maar groter geworden en hebben bestrijdingsstrategieën steeds weer geleid tot versplintering en verdere verspreiding van het probleem.

Preciado: ‘Het wordt steeds duidelijker dat dit vooral een agenda voor interventie in binnenlandse aangelegenheden is, terwijl de oorzaken van het probleem onaangeroerd blijven: werkloosheid, armoede en ongelijkheid. De regering-Sheinbaum wijst daarom ook op de rol van de kartels en netwerken in de VS zelf, die de fentanyl en andere drugs verspreiden, de farmaceutische industrie, fiscale paradijzen, witwaspraktijken en wapenhandel. Zolang die niet worden aangepakt, tonen de VS geen echte bereidheid om criminele netwerken te bestrijden. Het is vooral een voorwendsel om voet aan de grond te krijgen en steun van de bevolking te krijgen, maar voor een andere agenda.’

Toegang tot grondstoffen

Die andere agenda is de toegang tot strategische grondstoffen voor de energietransitie, defensie, technologie en AI. Lithium in Chili, Argentinië en Bolivia. Olie in Guyana en Venezuela. Koper, zeldzame aardmetalen, coltan en nikkel in onder meer Chili, Brazilië en Venezuela.

Op 4 februari, een maand na de invasie in Venezuela, riep de top van de Amerikaanse regering een ministeriële conferentie samen met vertegenwoordigers van 54 landen en van de EU, over de reorganisatie van de mondiale markt van kritieke grondstoffen en zeldzame aardmetalen.

Bij die gelegenheid werd ook het Forum on Resource Geostrategic Engagement (FORGE) opgericht, een nieuwe structuur voor het beheer van die grondstoffen.

Daarnaast werd een Pax Silica afgesproken, een door de VS geleid initiatief met onder meer Japan, Zuid-Korea en de Europese Unie. Het moet de toeleveringsketens voor halfgeleiders, AI en kritieke mineralen beveiligen en diversifiëren, met als doel de technologische afhankelijkheid van China te verminderen en de economische veiligheid te versterken.

China is inmiddels Braziliës belangrijkste handelspartner, vóór de VS. Omgekeerd was Brazilië in 2025 de belangrijkste bestemming voor Chinese overzeese investeringen. Het land staat onder zware Amerikaanse druk om zijn banden met China af te bouwen.

Tekenend voor die moeilijke positie is dat het Braziliaanse mijnbedrijf Serra Verde, kort na het bezoek van Lula aan het Witte Huis, in Amerikaanse handen kwam via een verkoop aan het staatsbedrijf US Rare Earths. De omstreden transactie leidde tot veel discussie. Serra Verde is een van de grootste mijnbedrijven van zeldzame aardmetalen. Lula verdedigde de verkoop met het argument dat die volgens hem werkgelegenheid voor Brazilianen zou opleveren.

En Brazilië is niet het enige land in de regio dat onder druk staat. Ook Chili, dat over grote lithiumvoorraden beschikt, zit in een moeilijke positie. Het land onderhoudt contracten met China maar ook met de VS.

statieportret van Braziliaans president Lula da Silva met de Amerikaanse president Trump

De Braziliaanse president Lula da Silva tijdens een bezoek aan de Amerikaanse president Donald Trump.

Volgens Andrés Villar, onderzoeker aan het Centrum voor Internationale Studies van de Katholieke Universiteit van Chili, zouden landen als Chili er goed aan doen om hun onderhandelingscapaciteiten uit te bouwen om vervolgens te diversifiëren en niet te bezwijken onder druk van de VS.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Op 9 april keurde het parlement een mijnbouwwet goed die de sector grondig hervormt. Die hervorming was nodig, nadat Amerikaanse sancties en desinvesteringen de mijnbouwsector zwaar hadden getroffen en mijnbouwgebieden in de deelstaten Amazonas, Bolívar en Delta Amacuro in handen waren gevallen van gewapende groepen en criminele netwerken.

In die wetgeving is echter een clausule ingebouwd die de Venezolaanse overheid onderwerpt aan een mechanisme zoals het ISDS (investor-state dispute settlement). Dat geeft bedrijven de mogelijkheid om rechtszaken aan te spannen in extraterritoriale rechtbanken tegen de staat.

Onder een ISDS-systeem kunnen energie- en mijnbouwbedrijven die in meerdere landen actief zijn de Venezolaanse staat aanklagen voor bijvoorbeeld milieubescherming of verhogingen van het minimumloon, als ze dat zouden zien als een bedreiging voor de "verwachte toekomstige winst". Landen zouden natuurlijke rijkdommen ook niet meer mogen nationaliseren. Zulke ingrepen beperken de politieke en economische soevereiniteit van landen al bij voorbaat.

Weinig verrassend heeft de Donroe-doctrine in verschillende Latijns-Amerikaanse landen tot onrust en protest geleid. In Chili, Argentinië en Bolivia komen mensen op straat om hun ongenoegen te uiten. In Ecuador stemde de bevolking vier keer “neen” op de vragen van president Noboa in het referendum van november. In Colombia won wel de la Espriella de verkiezingen, maar slechts heel nipt, terwijl Ivan Cepeda, de opvolger van Gustavo Petro en de aanhangers van Pacto Historico, duidelijk te kennen gaven de strijd niet op te geven.