Wat heeft Afrika al binnengehaald op de eerste week van de klimaattop?

Analyse

Afrika zit niet te wachten op nieuwe bureaucratische processen

Wat heeft Afrika al binnengehaald op de eerste week van de klimaattop?

Afrikaanse actvisten houden protestborden in de hoogte tijdens de klimaattop in Antalya om hun ongenoegen kenbaar te maken over het uitblijven van echte oplossingen tegen de klimaatverandering.
Afrikaanse actvisten houden protestborden in de hoogte tijdens de klimaattop in Antalya om hun ongenoegen kenbaar te maken over het uitblijven van echte oplossingen tegen de klimaatverandering.

Aan het begin van de tweede week van de klimaattop in Antalya (COP31) wordt duidelijk dat Afrika kleine vooruitgangen heeft geboekt, maar ook verliezen moet incasseren ten opzichte van de beloftes die eerder werden gemaakt, zegt journalist Farai Shawn Matiashe uit Zimbabwe.

Op de top is duidelijk geworden dat Afrika enige vooruitgang boekt, maar tegelijk lang niet heeft binnengehaald waarop de groep van Afrikaanse onderhandelaars aandringen.

Een van de grote, globale tekortkomingen tot nu toe is dat er veel grotere emissiereducties nodig zijn om de opwarming van de aarde af te remmen. Wetenschappers voorspellen dat een aanhoudende overschrijding van de temperatuur van anderhalve graad Celsius nu onvermijdelijk is, en dat het bestaande beleid de opwarming nog deze eeuw naar 2,8 graden Celsius kan stuwen.

Daardoor neemt het risico op extreme hitte, overstromingen en droogtes toe, en dat is geen goed nieuws voor Afrika.

De meest recent voorgestelde klimaatplannen zouden de wereldwijde uitstoot tegen 2035 met amper 6 procent verminderen ten opzichte van het niveau van 2019. Dat is veel minder dan wat er dringend nodig is, heeft het VN-Milieuprogramma (UNEP) alvast laten weten in een reactie.

Overwinningen

Al op de eerste dag van COP31 verzekerden onderhandelaars uit Afrika en andere ontwikkelingslanden een formele plaats op de officiële agenda voor het Climate Finance Work Programme (CFWP).

Het programma is belangrijk voor Afrikaanse landen omdat het zich richt op het onderzoek van de wettelijke verplichtingen van ontwikkelde landen om publieke en concessionele klimaatfinanciering aan ontwikkelingslanden te verstrekken.

Het CFWP helpt bij het aandringen op concrete financiële toezeggingen zoals bijvoorbeeld de jaarlijkse klimaatfinanciering van 300 miljard dollar tegen 2035, overeengekomen op COP29 in Bakoe, Azerbeidzjan.

Afrikaanse landen verliezen door klimaatextremen jaarlijks gemiddeld 2 tot 5 procent van hun bruto binnenlands product.

Tijdens COP31 werd aangekondigd dat Ghana het eerste land zou zijn dat toegang zou krijgen tot financiering voor een project rond koolstofkredieten. In Ghana worden bossen bedreigd door landbouwexpansie, illegale houtkap en mijnbouw, en het land zou miljoenen dollars krijgen als kopers credits verhandelen.

Maar klimaatactivisten bekritiseren het plan als een valse klimaatoplossing en greenwashing. Ze werpen op dat deze regeling decarbonisatie vertraagt, terwijl bedrijven met een hoge uitstoot kunnen blijven vervuilen.

Tegenslagen

Dan zijn er nog de directe tegenslagen voor het continent. Zo was er het streven van Afrika om een apart agendapunt te creëren voor het verdrievoudigen van de financiering voor klimaatadaptatie, maar dat haalde de agenda niet, na verzet van rijke landen.

Het wordt algeheel beschouwd als een enorme tegenslag, vermits COP30 in Belém nog uitkwam op een belofte om de financiering voor adaptatie te verdrievoudigen, met 2035 als streefjaar.

Maar in dat akkoord bleven nog cruciale vragen onbeantwoord, zoals de reikwijdte, het referentiepunt (de nulmeting), de tijdlijnen voor uitvoering, mijlpalen en afspraken over verantwoording.

De Afrikaanse onderhandelingsgroep (African Group of Negotiators, AGN) wilde voor dit onderwerp een centrale plaats tijdens COP31. Zonder duidelijkheid over die punten dreigt de verdrievoudiging immers niet meer te worden dan een politieke belofte, zonder concreet mechanisme voor de uitvoering ervan.

En ondertussen verliezen Afrikaanse landen door klimaatextremen jaarlijks gemiddeld 2 tot 5 procent van hun bruto binnenlands product (bbp). Tegelijkertijd besteden Afrikaanse overheden tot wel 9 procent van hun jaarlijkse begroting aan ongeplande noodhulp bij rampen en reacties op klimaatgebeurtenissen.

Stevig onderhandelen

Afrika dringt er nu nog sterk op aan om de financiering voor adaptatie te bespreken in het kader van het ‘Global Goal on Adaptation’ (GGA) – het wereldwijde doel voor klimaatadaptatie.

De verdrievoudiging van de financiering voor aanpassing verankeren in de GGA-discussies, kan een waarborg bieden dat de middelen daadwerkelijk leiden tot concrete uitvoering.

Een andere tegenslag voor Afrika betreft het ‘Belém Action Mechanism’ (BAM), een mechanisme dat werd opgezet om een rechtvaardige transitie (‘just transition’) te garanderen voor werknemers, vakbonden en kwetsbare gemeenschappen, nu de wereld overschakelt naar een koolstofarme economie. Dit was destijds een grote overwinning voor Afrika tijdens COP30 in Belém, Brazilië.

Maar op de huidige top in Turkije moeten de partijen daarvoor nog wel overeenstemming bereiken over de operationele details. De rijke landen proberen de verantwoordelijkheid daarvoor nu door te schuiven naar het al zwaar belaste klimaatsecretariaat van de VN en enkele andere externe instellingen, zoals ontwikkelingsbanken. Maar Afrika zit niet te wachten op nieuwe bureaucratische processen.

Auteur: Farai Shawn Matiashe

Ontvang het beste van MO* rechtstreeks in je mailbox

Schrijf je nu in op onze gratis nieuwsbrieven en wij houden je op de hoogte van wat er gaande is in onze mondialiserende en snel veranderende wereld. 

Word proMO*

MO* heeft geen betaalmuur en is er voor iederéén. Dat kan alleen dankzij de steun van proMO*s, want diepgravende journalistiek kost tijd en geld.

Je helpt ons groeien en zorgt ervoor dat we al onze verhalen gratis kunnen verspreiden. Je ontvangt vier keer per jaar MO*magazine én extra edities.

Je bent gratis welkom op onze evenementen en maakt kans op gratis tickets voor concerten, films, festivals en tentoonstellingen.

Je kan in dialoog gaan met onze journalisten via een aparte Facebookgroep.

Je ontvangt elke maand een exclusieve proMO*nieuwsbrief.

Je volgt de auteurs en onderwerpen die jou interesseren en kan de beste artikels voor later bewaren.

Per maand

€4,60

Betaal maandelijks via domiciliëring.

Meest gekozen

Per jaar

€60

Betaal jaarlijks via domiciliëring.

Voor één jaar

€65

Betaal voor één jaar.

Ben je al proMO*

Log dan hier in