“‘In Polen leven we in de toekomst’

Polen wordt gezien als een conservatief land waar we achter de feiten van West-Europa aanlopen. Maar in Polen leven we juist in de toekomst: pakketkluisjes zijn niet weg te denken uit het straatbeeld en betalen met je telefoon en onbemande winkels worden steeds gangbaarder. Toch heeft die moderniteit ook een ander randje: zelfs de Poolse politiek was moderner dan gedacht, want het populisme heeft hier al geregeerd.

Pakketkluisjes zijn overal

Polen is dan niet de uitvinder van de pakketkluis, maar het Poolse bedrijf InPost heeft de zogenoemde Paczkomat wel op de kaart gezet in Europa. Hier in Polen vind je op elke straathoek wel zo’n kluisje. Mijn pakketkluis ligt op amper 500 meter van mijn appartement. Zo’n kluisje werkt ontzettend simpel: je kunt via een app het deurtje openen en hoeft daardoor eigenlijk niet eens het scherm aan te raken.

InPost heeft haar imperium inmiddels flink uitgebreid in Europa en verovert bijvoorbeeld ook de markten in het Verenigd Koninkrijk, Italië, Frankrijk, Spanje en zelfs België. De Paczkomats hebben een dusdanig grote invloed op Polen, dat er inmiddels allerlei woordspelingen worden gemaakt, zoals de Kwiatomat (pakketkluis voor bloemen) en de Jajkomat of Jajomat (kluisjes voor eieren).

Het gedoe met bezorgers aan de deur en de hele dag wachten op je pakketje is dankzij de Paczkomat verleden tijd, maar het maakt het voor de bezorgers ook makkelijker om stapels pakketjes snel en efficiënt af te leveren.

Een digitale wereld

Dat Polen vooroploopt in pakketkluisjes is niet toevallig. Misschien is het de wet van de remmende voorsprong dat Polen in veel opzichten moderner is dan sommige West-Europese landen. Na de val van het communisme begon het land met een economische shocktherapie, die via toetreding tot de EU heeft geleid tot een van de snelst groeiende economieën van Europa anno nu.

In Polen zijn apps en digitale oplossingen al niet meer weg te denken uit ons leven. De bekende gemakswinkelketen Żabka experimenteert inmiddels met onbemande winkels waar je alles zelf afrekent en het boeken van een dokter gaat in Polen met een app. ZnanyLekarz is een soort Booking voor artsen, waarbij patiënten zelfs hun beoordeling met sterren kunnen achterlaten voor de dokter.

Sinds enkele jaren hebben Polen bovendien een digitaal paspoort en kunnen ze veel zaken voor de overheid regelen via de app mObywatel. Dat heeft de bureaucratie in het land enorm verbeterd.

Geen contrast met de politiek

Staan al die moderne digitale ontwikkelingen niet in een schril contrast met wat er politiek gebeurt in Polen? Sinds 2015 heeft Polen, net als Hongarije, een slechte naam in de internationale politiek gekregen. De partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) kwam in 2015 aan de macht en heeft in die tijd de democratie en rechtstaat flink aangetast en zette conservatieve waarden hoog op de agenda.

In veel andere landen wisten populisten nog niet door te dringen tot de regering, en werd de Poolse politiek gadegeslagen als een typisch ‘Oost-Europees probleem’. Om de democratische terugval te verklaren werden soms het communistische verleden en gebrekkige democratische traditie als oorzaken opgevoerd (hoewel meer dan dertig jaar oud).

Frappant genoeg bleek dat de democratische problemen waar Polen mee worstelde (en worstelt), inmiddels ook in landen als België en Nederland een steeds nijpender probleem worden: de opkomst van populistische partijen en regeringsdeelname van deze partijen zet de democratie onder druk.

Misschien was die populistische politiek in Polen dus helemaal niet zo ouderwets, maar helaas juist heel modern. Net als pakketkluisjes vanuit Polen Europa veroveren, zo liep Polen ook voorop in populistische politiek. Het bereidde de weg voor West-Europese populisten om diezelfde trucs en retoriek in eigen land dunnetjes over te doen. De vraag is alleen of daaruit in het westen door iedereen die de democratie een warm hart toedraagt de juiste lessen zijn getrokken.