“‘Vieren is ook een vorm van verzet ’

Deze zomer werden we opnieuw geconfronteerd met de gevolgen van de klimaatopwarming. Hittegolven, nauwelijks publieke ruimte waar je verkoeling kan zoeken, discussies over airco en de vraag wie zich eigenlijk nog kan beschermen tegen een steeds warmer wordende wereld.

In Gaza woedt de genocide voort. We zien de beelden, lezen de cijfers, horen uitspraken over het doelbewust elimineren van mensen. En toch lijkt de wereld soms gewoon verder te draaien. We staan erbij en kijken ernaar.

En dan begint een nieuw schooljaar. Opnieuw zijn er getalenteerde vrouwen die niet aan de slag kunnen omdat ze een hoofddoek dragen.

Donderdagochtend nog protesteerden mensen aan het provinciehuis in Gent, nadat het Vlaams Mensenrechteninstituut oordeelde dat er sprake is van discriminatie in een zaak rond het ontslag van een vrouw vanwege haar hoofddoek.

In eigen land wachten we al 25 jaar op een interfederaal actieplan tegen racisme. In 2001 engageerde België zich, na de Wereldconferentie tegen Racisme in Durban, om werk te maken van zo’n plan. Dat plan lijkt vandaag eindelijk vorm te krijgen. Er is intussen een interfederaal kader, racisme is één van de prioritaire thema’s en er wordt gewerkt aan een actieplan voor de periode 2026-2030. 

Eigenlijk zou ik daar heel blij van moeten worden. Dat ben ik ook.

Maar ik ben ook moe.

Want wat doe je als activist, antiracist, betrokken burger of bondgenoot wanneer de wereld voortdurend redenen geeft om kwaad te zijn?

Zijn we het strijden moe? En kunnen we dan nog vieren?

Dit jaar bestaat de anti-racisme-beweging Kif Kif 25 jaar. 25 jaar antiracistische strijd in Vlaanderen en Brussel. Op 12 september wordt dat gevierd in De Roma in Antwerpen. Niet alleen met debat en reflectie, maar ook met verhalen, muziek en een dansvloer. 

Een strijd, maar ook een viermoment. En misschien is net dat wel belangrijk.

Mijn eigen antiracistische strijd begon bij Kif Kif. Eerst als stagiaire, later als vrijwilliger. Of zoals iemand ooit tegen mij zei: ‘Hadden we ooit een keuze om die strijd niet te voeren?’

Ik schreef er mijn masterproef over en dook in beleidsdocumenten op zoek naar antwoorden op een vraag die me toen al bezighield: waarom gaat verandering zo traag? Mijn onderzoek ging over discriminatie op de arbeidsmarkt en praktijktesten als instrument om die discriminatie zichtbaar te maken en aan te pakken.

Praktijktesten zijn ondertussen een bekend begrip, maar nieuwe cijfers en onderzoeken blijven opduiken en we zijn nog altijd bezig met dezelfde strijd. 

Wanneer vieren we dan successen?

Bijna tien jaar geleden woonde ik een pre-nieuwjaarsfeest bij onder de noemer Celebrating the Struggles. Dalilla Hermans bracht toen tal van mensen samen om het jaar samen af te sluiten en vooral: gewoon te genieten.

Wie jarenlang bezig is met onrecht, ziet vooral wat nog niet veranderd is.

Zo kwamen we met mensen samen die elk op hun eigen manier met racisme bezig zijn, in hun vrije tijd of professioneel. Sommigen kruipen in hun pen, anderen werken aan beleid, komen op straat of gaan telkens opnieuw het gesprek aan. Er zijn mensen die juridische procedures voeren, onderzoek doen, organisaties uitbouwen. En anderen doen misschien gewoon één ding: weigeren stil te blijven.

We waren daar toen niet alleen om kwaad te zijn. We waren er vooral om samen te zijn. En dat vergeten we soms. Wie jarenlang bezig is met onrecht, ziet vooral wat nog niet veranderd is. Het einddoel ligt voortdurend voor ons en daardoor dreigen de stappen die we onderweg zetten onzichtbaar te worden.

Maar zo werkt verandering niet. Een beweging bestaat ook uit kleine verschuivingen. Uit mensen die elkaar vinden, nieuwe stemmen die opstaan en organisaties die blijven bestaan. Uit wetten die veranderen, uitspraken van rechters en beleidsplannen die na 25 jaar eindelijk op tafel liggen.

En dus: ja, we mogen vieren. Sterker nog: we moeten vieren. Niet omdat de strijd voorbij is, maar omdat we de strijd anders niet volhouden. Want misschien is vieren óók een vorm van verzet.

Verbinding zoeken met elkaar geeft kracht. Mensen die elkaar vinden in hun strijd, die elkaar vasthouden wanneer het moeilijk wordt, die elkaar eraan herinneren waarom ze ooit begonnen zijn: dat is geen randzaak. Dat is de brandstof van sociale verandering.

Wanneer we vieren zeggen we: jullie hebben ons niet klein gekregen. Wanneer we samenkomen zeggen we: we zijn er nog. Wanneer we dansen, lachen en verhalen delen, zeggen we: je krijgt ons niet stil. 

Daarom ga ik op 12 september naar de Roma. Niet omdat de strijd voorbij is, maar omdat we 25 jaar strijd mogen erkennen. Omdat Kif Kif er nog altijd is. 

We brengen mensen die al jarenlang bezig zijn samen met een nieuwe generatie antiracisten. We delen verhalen, leren van elkaar en staan even stil bij wat we samen hebben opgebouwd. 

Misschien moeten we dus stoppen met de tegenstelling tussen strijden en vieren. We kunnen kwaad zijn én gelukkig. We kunnen ons verzetten tegen onrecht én genieten van wat we samen hebben bereikt. Want de strijd tegen racisme zal morgen niet voorbij zijn.

Dus laten we vieren wat er te vieren valt. En maken we er dan een jaarlijkse gewoonte van?

En daarna? Daarna gaan we weer verder.