MO*special: Artistieke vrijheid en democratie

Carte blanche?

Wanneer artistieke vrijheid in één adem genoemd wordt met democratie, denk je onmiddellijk aan kunstenaars van vandaag. Maar in het verleden was die combo net zo goed een dingetje. Het vluchtparcours van Parijs naar Brussel, Luxemburg, Jersey en Guernsey van de invloedrijke en al eens gecensureerde Franse 19de-eeuwse balling Victor – Les Misérables – Hugo zegt daarover genoeg. Maar ook de zeer getalenteerde kunstenaressen van weleer kunnen meespreken over hun tweederangsrol en het weggeschreven worden uit de annalen. De lovenswaardige tentoonstelling OnvergetelijkVrouwelijke kunstenaars van Antwerpen tot Amsterdam 1600-1750 in het MSK Gent biedt ze het podium dat hen al eeuwen ontzegd werd.

Kunst, zelfs l’art pour l’art, is steeds ingebed in een samenleving, in een tijdsgeest en draagt alleen al daardoor een boodschap. Het idee van de carte blanche, een wit onbesproken canvas daagt de kunstenaar dan ook uit. Hoe vrij kan je creëren?

Voor de ene regering vormt kunst een kans om een boodschap van zelfzekerheid en aanmoediging uit te sturen. Denk daarbij aan de bi- en triënnales of aan officiële kunstenaarsstatuten. Een andere heeft dan weer zoveel angst voor de maatschappijkritiek die kunst in zich kan dragen dat censuur en/of zelfcensuur volgt.

In deze speciale editie zijn we op zoek gegaan naar kruispunten. Moeten kunstenaars naar een ander land om vrij te kunnen creëren? En beïnvloedt dat dan hun werk? Wat als een land in brand staat, zoals Libanon. Wat als landen afglijden naar dictaturen zoals in Congo, Rwanda, Oeganda? Wat als de ketenen van het (koloniale) verleden nog aan de benen blijven ratelen? Reportages, analyses en interviews in dit magazine brengen hierover enige klaarheid.

Walk your talk. Als vurige voorstanders van artistieke vrijheid en democratie, lieten we maar wat graag deze speciale editie kapen door kunstenaars. Kunsthistoricus Nikolaas Verstraeten cureerde negen kunstenaars die ooit onderdak vonden bij het kunstencentrum Wiels. We gaven ze elk één volledige witte pagina. En zo kwamen ze tussen. Na het lezen van een artikel, duikt een kunstwerk op. De éne artiest confronteert, de ander drukt een gevoel uit. Zonder tekst of uitleg.

De inhoudstafel verwijst naar kunstenaar en de titel van het werk en in het openingsartikel WildCard? lees je meer over de biografie van de artiest en de betekenis van het werk. Zo wordt deze editie ook een tentoonstelling. In tijden van toenemende visualisering van “alles”, ook het nieuws, krijgt deze afwisseling van informatieve artikels met vrij gecreëerde kunstwerken een extra gelaagdheid.

Voelt u nu al een zekere argwaan voor dit speciale magazine vol hedendaagse kunst? Laat deze editie schuren en toch een drempel wegnemen, verwonderen en inzichten meegeven. Ik hoop dat u er evenveel van geniet en van opsteekt, als ik gedaan heb tijdens het maken.

Dit is het voorwoord van MO*hoofdredactrice Marie Geukens

Cover: Adèle Pion, Shut not up!