Controverse rond preventieve afbraak van gebouwen in Managua

Managua, Nicaragua, 8 mei 2014. Sinds enkele dagen is de gemeente Managua bezig met de afbraak van enkele gebouwen die werden neergezet door politieke tegenstanders van het FSLN van president Daniel Ortega. “Uit voorzorg”, volgens het sandinistische stadsbestuur, omdat de gebouwen beschadigd zijn door de recente aardbevingen. Een politieke provocatie, vinden de tegenstanders.

  • CC eric gijssen Screenshot 'Nicaragua al desnudo' (2001) CC eric gijssen
  • (c) Oscar Sanchez El Nuevo Diario - Parque de la Paz, Managua (c) Oscar Sanchez
  • CC KrKurtessis (Wikimedia Commons) Parque de la Paz, Managua CC KrKurtessis (Wikimedia Commons)
  • CC eric gijssen Vredesmonument zonder vuurtoren 2014 CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Vredesmonument totaal afgebroken? CC eric gijssen
  • CC eric gijssen gedenkplaat George Bush Sr (2000) CC eric gijssen
  • CC Renata Avila Concha Acústica, Managua CC Renata Avila
  • CC eric gijssen Concha Acústica 19 juli 2012 CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Concha Acústica na afbraak CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Concha Acústica na afbraak CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Concha Acústica na afbraak CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Obelisk Plaza de la Fe CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Obelisk Plaza de la Fe CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Arnoldo Alemán laat zijn naam vereeuwigen CC eric gijssen
  • CC eric gijssen ook gewone NIcaraguanen laten er hun naam achter CC eric gijssen
  • CC eric gijssen Obelisk Plaza de la Fe - huidige staat CC eric gijssen
  • CC eric gijssen de voet van de soldaat (foto uit 2000) CC eric gijssen
  • CC luc gijssen oude kathedraal Managua in 2009 (met in voorgrond foto uit 1979) CC luc gijssen
  • CC eric gijssen oude kathedraal Managua vandaag (2014) CC eric gijssen
  • CC eric gijssen oude kathedraal Managua vandaag (2014) CC eric gijssen
  • CC eric gijssen een gebouw dat er op z'n minst sinds 1998 zo bij staat: niet rijp voor afbraak? CC eric gijssen
  • CC eric gijssen de Arboles de la Vida langs Avenida Bolivar in Managua CC eric gijssen

Al bijna 42 jaar staan er hier in het oude centrum van Managua ruïnes van gebouwen die zijn beschadigd en verlaten sinds de zware aardbeving aan de vooravond van Kerstmis 1972. Managua breidde zich uit naar oost, west en zuid. Uit de puinhopen van het oude centrum ontstond een wirwar van straatjes en steegjes met marktkramen: de Mercado Oriental. In de ruïnes van enkele grotere gebouwen namen arme families hun intrek. Voor geen enkele regering en stadsbestuur leek het een prioriteit om iets aan de situatie te veranderen.

Maar rampen en grote incidenten worden soms toch aangegrepen om veranderingen door te voeren.

In 1998 raasde de orkaan Mitch door Midden-Amerika. De ravage in Nicaragua was enorm en onder andere de arme wijken langs het meer werden zwaar getroffen door overstromingen als gevolg van de zware regenval die op de orkaan volgde. De regering greep de kans om veel van de arme families te evacueren en te verplaatsen naar een nieuwe wijk - heel mooi Nueva Vida geheten - op zo’n 15 km buiten Managua in de gemeente Ciudad Sandino. Daar woonden deze mensen meer dan een jaar onder landbouwplastic in de brandende zon, want schaduw van bomen was er nog niet. De regering van de toenmalig president Arnoldo Alemán - later veroordeeld voor megacorruptie - bouwde pas na geruime tijd kleine huisjes voor deze mensen.

[Arnoldo Alemán stond in 2004 op de 9e plaats in de Top 10 van ‘Most Corrupt Leaders in Recent History’ van Transparency International. Geen geringe prestatie voor een president van zo’n klein en arm land]

Kleine huisjes dus: vier muren met een dak, een voordeur, enkele ramen en verder niets. Toen ik er in 2000 met Franklin - één van de straatkinderen van Quincho Barrilete - op bezoek ging bij zijn moeder, trof ik er een leeg huis aan, waarin de moeder leefde met drie dochtertjes. Er was zelfs geen eten in huis. De meisjes gingen er wel een halve dag naar school, waardoor de moeder niet naar Managua kon gaan om er in de markt te werken. Ze verdiende wat geld door af en toe voor iemand de was te doen. Door mijn komst werd er die dag goed gegeten. De animatoren van Quincho gaven Franklin soms ook wat eten mee voor zijn moeder en zusjes.

Veel van haar buren - die net als de moeder van Franklin aan de kost kwamen als ambulant verkoper in de markt van Managua - moesten opeens dagelijks meerdere bussen betalen om naar hun werk te gaan: een grote hap uit hun dagloon. Al snel bleken velen van hen weer terug te keren naar het oude centrum van Managua, dichtbij hun werkplek.

In 2008 was er een grote brand in de Mercado Oriental. Deze brand brak gelukkig ‘s nachts uit, waardoor er geen slachtoffers zijn gevallen. Maar de schade was enorm. Het toenmalige - sandinistische - stadsbestuur maakte van de gelegenheid gebruik om dat deel van de markt opnieuw op te bouwen: met winkeltjes in plaats van marktkramen, betere electriciteitsvoorzieningen, extra veiligheidsmaatregelen: al blijft het een wirwar van straatjes waarbij je moet hopen dat er nooit een brand of aardbeving komt waarbij de mensen vertrappeld zullen worden wanneer iedereen in paniek uit de markt wil vluchten.

En nu - in 2014 - wordt Nicaragua al wekenlang geteisterd door aardschokken en aardbevingen. Op 10 april j.l. was er een zware beving (6.2 op de schaal van Richter) met epicentrum in het meer van Managua. In de gemeenten Nagarote en Mateare was er veel schade, maar ook op verschillende plaatsen in de nabijgelegen hoofdstad Managua.

Sinds enkele weken is het stadsbestuur van Managua (ALMA) bezig om - 42 jaar na dato - gebouwen af te breken die werden beschadigd en verlaten tijdens de aardbeving van 1972.
Wederom worden families verplaatst naar Ciudad Sandino, dat ondertussen een grote stad is geworden, met directere verbindingen met de hoofdstad, betere voorzieningen en ook meer lokale werkgelegenheid. Maar het blijft de vraag of alle geëvacueerde families daar hun draai zullen vinden.

In eerste instantie was iedereen tevreden (behalve natuurlijk de eeuwige opposanten van het sandinistische stadsbestuur en de sandinistische regering). Totdat vorige week de façade van het gebouw van de Nationale Loterij werd neergehaald. Een ruïne, maar wel één van de laatste overblijfselen van het oude neo-koloniale stadscentrum. In de media kwamen stemmen op die deze façade graag gerestaureerd zouden zien, als onderdeel van de herwaardering van het oude stadscentrum, waarmee toeristen kunnen worden aangetrokken. Maar toen de discussie in de media kwam, lag de façade al tegen de grond.

En deze week deed het stadsbestuur van Managua er nog een flinke schep bovenop. In een noodtempo gingen enkele bouwsels tegen de grond die werden geplaatst door politieke opponenten van de huidige sandinistische bestuurders. De afbraakwerkzaamheden waren al in volle gang toen het volk door woordvoerders van de ALMA werd geïnformeerd.

Binnen een dag bleef er niets over van de vuurtoren bij het Monument van de Vrede, dat Presidente Violeta Chamorro in 1990 inhuldigde, aan het eind van de tienjarige burgeroorlog. In datzelfde jaar had Violeta Chamorro met een brede coalitie het FSLN van Daniel Ortega verslagen in de verkiezingen. In het monument werden vele wapens - zowel van het leger als van de contra-rebellen - in beton begraven. Daarbovenop stond dus een witte vuurtoren als baken van vrede.

Deskundigen van de ALMA ontdekten na de bevingen van de afgelopen tijd scheuren in de toren en besloten dat ze beter preventief zou worden afgebroken.

In 1999 nam één van mijn collega’s bij Quincho Barrilete mij mee naar dit monument, op één van onze tochten door de stad. Een vredesmonument is altijd een mooi idee. Maar toen ik de muur zag waarop Violeta Chamorro een reeks gedenktegels had laten ophangen om bepaalde personen te bedanken voor hun bijdrage aan het herstel van de democratie in Nicaragua, viel mijn mond open van verbazing: de meest opvallende naam was die van George Bush Sr.
Het valt niet te ontkennen dat hij als oud-directeur van de CIA en als vice-president enorm veel werk heeft verzet voor Ronald Reagan om de Contra-rebellen te bewapenen, te trainen en ondertussen het VS-congres te misleiden. Opeens bleek dit vredesmonument een aardige provocatie van Violeta Chamorro, die zichzelf vooral als een soort moederfiguur van alle Nicaraguanen probeerde te profileren.

Vandaag ligt de vuurtoren dus tegen de vlakte. Maar de rest van het monument? De toegang tot het Parque de la Paz is afgesloten. Wanneer ik de bewaker aan de poort vraag wat er is gebeurd met het monument zelf, de in beton gegoten wapens en de herdenkingsplaten, verzekert hij mij dat alles netjes is gespaard en binnenkort weer toegankelijk zal zijn voor het publiek. Door de gaten in het landbouwplastic van de afrastering zie ik vooral een enorme hoeveelheid puin van metaal en beton.

Op televisie verklaart een woordvoerder van de ALMA dat het stadsbestuur op deze plek graag een sporthal met capaciteit van 8000 plaatsen zou bouwen…

Dat is dan weer mooi meegenomen. De trillingen van de aarde maken de weg vrij voor grote bouwplannen (uitgevoerd - zeggen kwatongen - door vriendjes van de Familie Ortega-Murillo) en terloops ook een steek naar politieke tegenstanders.

De tweede steek van de afgelopen dagen is voor Herty Lewites. De Concha Acústica die hij in 2004 liet bouwen als burgemeester van Managua, vertoonde volgens de ALMA ook scheuren en waterschade. En moest dus preventief afgebroken worden. Deze Concha is een groot podium - in de vorm van een schelp - aan de kop van een leeg terrein – de Plaza de la Fe – dat wordt gebruikt voor grote evenementen zoals de jaarlijkse viering van de verjaardag van de revolutie op 19 juli.

Herty Lewites was burgemeester van Managua van 2001 tot 2005, namens het FSLN van Daniel Ortega. Nadien viel hij in onmin bij die partij en was hij zelfs even tegenkandidaat van Daniel Ortega in de presidentsverkiezingen van 2006. Hij maakte enorm veel kans om Ortega te verslaan, maar overleed tijdens de campagne aan een hartaanval (kwatongen beweren - niet bepaald verrassend - dat het geen toeval was en dat hij niet geheel natuurlijk is gestorven).

En om het rijtje compleet te maken: recht tegenover deze Concha Acústica staat een obelisk ter herdenking van de mis die Paus Johannes Paulus II hier opdroeg in 1996. Hij werd geplaatst in 2000 tijdens het presidentschap van Arnoldo Alemán. Op en rond de zuil verschijnen de namen van vele families die behoren tot de elite van dit land: politici, ondernemers… zelfs de naam Debayle staat ertussen: de familienaam van de moeder van oud-dictator Somoza.

Op televisie werd gezegd dat ook dit monument tegen de vlakte zal gaan. Als buitenlands waarnemer constateer ik afbladerend plamuurwerk en enkele scheuren in de zuil. Of dit risico’s oplevert bij trillingen van de aarde, weet ik niet. Ik heb geen enkele officiële bron horen bevestigen dat ook deze zuil eraan moet geloven.

Ik vraag het voor de zekerheid aan drie jonge agenten die in de schaduw van een tentje de afbraakwerken van de Concha Acústica gadeslaan. Gaat ook de obelisk van Juan Pablo II tegen de vlakte? “Ahorita no”, zegt Agent 1 (‘ahorita no’ is Nicaraguaans voor: momenteel niet). Agent 2 voegt eraan toe dat “niemand daar iets over heeft gezegd” en Agent 3 - de jongste, met een hippe zonnebril - verzucht: “Este es del Santo Papa”, dat is de zuil van de Heilige Johannes Paulus II. Daar blijf je dus van af.

Het zou ook kunnen dat dit monument - dat werd opgericht door Arnoldo Alemán, leider van de liberale partij PLC en politieke tegenstander van Daniel Ortega - wordt gespaard omdat het FSLN en de PLC in dit land met allerlei deals de politieke koek verdelen. Maar dat beweren natuurlijk kwatongen.

Ondertussen probeert een zware kraan het laatste stukje van de Concha Acústica neer te halen. Het lukt niet. Al zijn de afbraakwerken wat mij betreft in een noodtempo gegaan, de oppositiekrant La Prensa lacht in haar vuistje: na 72 uur biedt de Concha nog steeds verzet. Dat komt natuurlijk omdat de vice-burgemeester van Managua eerder had geroepen dat de klus in 48 uur geklaard zou zijn. De Concha Acústica zet het stadsbestuur van Managua voor schut, grijnst La Prensa op haar voorpagina. Dat het bouwsel zo moeizaam kan worden afgebroken is volgens de krant “in tegenspraak met de argumenten van de orteguistas (de Ortega-aanhangers) die wezen op vermeende zware schade aan het bouwwerk, dat ondertussen maar niet neergehaald wil worden” (La Prensa, 08/05/2014).

Het doet me denken aan die anekdote die ik hier al eerder aanhaalde, over het standbeeld van de revolutionaire soldaat. Toen tegenstanders van het FSLN probeerden dit beeld op te blazen, werd enkel de voet beschadigd. “Ze waren vergeten dat ze is gemaakt van Russisch staal”, grapten de Sandinisten. Roestvrij staal uit de Sovjetunie, welteverstaan.

Het is moeilijk voor te stellen dat het stadsbestuur niet beseft dat de afbraak van deze gebouwen gevoelig ligt bij veel mensen. Alleen al doordat ze werden geplaatst tijdens het bestuur van politieke tegenstanders van het FSLN - krijgt de afbraak onvermijdelijk een symbolische bijsmaak. Het lijkt wel of de bestuurders van het FSLN er schik in hebben om te polariseren en mensen te provoceren, los van het feit of deze gebouwen al dan niet een gevaar vormden in geval van aardbevingen.
Debat is er ook niet geweest: nog voor iemand kon reageren, protesteren of alternatieven aandragen, gingen de gebouwen al tegen de vlakte.

Dat is er wél over de oude kathedraal. Sinds 1972 is ook deze een ruïne en niet meer in gebruik. Enkel de gevels staan overeind, met een deel van het dak. Binnen de muren tref je nu enkel een slapende bewaker en vele, vele krijsende duiven.
De Nicaraguaanse kerkprovincie bouwde een nieuwe kathedraal bij de rotonde van Metrocentro, meer naar het zuiden van de stad (de zijkapel van deze nieuwe kathedraal vertoond overigens - sinds de bevingen van begin april - ook een scheur!).

De oude kathedraal was in 1979 het decor van het overwinningsfeest van de revolutie. Honderden mensen klommen op de gevels, die niet bezweken onder de druk. Vandaag staat er wel op de muren gekalkt: “niet beklimmen, gevaarlijk!” Nu is er een plan voor renovatie, dat zeer veel geld zou kosten. Niemand haalt zich in zijn hoofd dit gebouw neer te halen. Maar er is nu wel debat over hoe en wat en wanneer.

En het volk? Wat zegt het volk hier allemaal van?

Zoals steeds in dit gepolariseerde land: diegenen die aanhanger zijn van Daniel Ortega en het FSLN vinden het een normale gang van zaken. En zeggen me dat die vuurtoren en die Concha Acústica voor hen toch al niet veel betekenden.

En diegenen bij wie de haren overeind gaan staan wanneer je ‘Daniel Ortega’, ‘Rosario Murillo’ of ‘FSLN’ zegt, spreken er schande van dat hier twee ‘historische monumenten’ zijn vernietigd.

Van Violeta Chamorro rest nu alleen nog een miezerig arboretum aan de Avenida Bolivar waar nooit iemand binnenstapt.

En tussen het Palacio Nacional en de Cinemateca staat nog steeds een kale betonnen structuur van een gebouw waarvan ik mij altijd heb afgevraagd: Van wie is het? Waarvoor dient het? Waarom staat het er nog steeds? Er lijken geen afbraakplannen te bestaan voor dit gebouw.

Wanneer de stofwolken zijn gaan liggen, gonst het enkel nog na op het internet: daar vraagt de één na de ander zich (al dan niet grappend) af wanneer die “lelijke bomen van La Chayo” nu ook eens tegen de vlakte gaan. De gele bomen die presidentsvrouw Rosario Murillo - Chayo in de volksmond, niet alleen bij de kwatongen - door heel Managua liet plaatsen.
Op Facebook, naast een foto van deze Arboles de la Vida: “Waarom halen ze verdorie [gekuiste vertaling] die dingen [gekuiste vertaling] niet neer die veel gevaarlijker zijn?”
7 personen vinden dit leuk.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift. 2643   proMO*’s steunen ons vandaag al.

Word proMO* of Doe een gift

Over de auteur

  • Eric Gijssen verblijft 10 maanden in Nicaragua. Hij schrijft over Nicaragua en over de erfenis van de revolutie van 35 jaar geleden.